سیدالشهداء در ایـن شـرایط، چاره‌ای جز قیام و مبارزه علنی بر علیه یزید نداشت‌ تا مردم را از این جهل کشنده نجات بخشد و به سوی‌ حق‌ راهنمایی‌ نماید. در زیارت اربعین از قـول امـام صادق(ع) در توصیف ابا عبدالله الحـسین(ع) آمـده است:«خدایا! سیدالشّهدا‌، ‌‌در‌ راه تو خون دل‌ها خورد تا بندگانت را از نادانی و سردرگمی و گمراهی رهایی‌ بخشد‌»

اما جاهلیت آخرالزّمان، سخت‌تر و شدید‌تر از جاهلیت نخستین خواهد بود[1]. امام صادق(ع) در این زمینه مـی‌فرماید: «همانا قائم ما با‌ جاهلان‌ بسیار سرسخت‌تری نسبت به جاهلانی كه رسـول خـدا(ص) در دوران جـاهلیّت با آنها مواجهه بود، روبرو می‌شود و متحمّل رنج و سختی بیشتری خواهد شد. علّت این جاهلیّت این اسـت ‌ ‌کـه‌ رسول‌ خدا(ص) زمانی برانگیخته شد كه مردم سنگ، صخره و مجسّمه‌های چوبی را می‌پرستیدند، امّا امـام مـهدی(عـج) هنگامی قیام می‌كند كه همه‌ی مردم برای مقابله با او به تأویل كتاب‌ خدا‌ و احتجاج‌ به آن مـتوسّل می‌شوند»[2] 

یکی از مهمترین عوامل شکل‌گیری نهضت عاشورا، امر به معروف و نهی از منکر بود. امام‌ حسین‌(ع) مکرر‌ به این موضوع اشاره می‌فرمود، تا به جامعه‌ی خفته بفهماند که علت‌ این‌ همه فسادها، تـرک امر به معروف و نهی از منکر است که شما را دامن‌گیر فساد سیاسی‌(یزید‌) و فساد اقتصادی و فرهنگی کرده است.

در حکومت جهانی امام مهدی(عـج‌)، فـریضه‌ی‌ امـر به معروف و نهی از منکر برای احیای ارزش‌ها و هست‌پذیری عدالت اجتماعی نقش بـسزایی دارد. از امـام بـاقر(ع) درباره آیه «الَّذِینَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا‌ الزَّكاة‌»[3] سؤال شد، ایـشان فـرمود: «ایـن آیه درباره‌ی حضرت مهدی(عج) و اصحابش وارد شده است. خداوند ایشان را مالك مشرق و مغرب زمین‌ مـی‌گرداند‌ و دین خـود را ظاهر می‌سازد‌ و به‌ سبب او و اصحابش بدعت‌ها را می‌میراند، چنانكه سفهاء، حق را میرانده‌اند، تا اینـكه در روی زمـین اثـری از ظلم دیده نشود، مهدی(عج) و اصحابش‌ امر‌ به معروف و نهی از‌ منكر‌ می‌کنند، و عاقبت امور بـرای خـدا است»[4]

امام حسین(ع) در وصیت‌نامه خود به محمد حنفیه، هدف خود‌ را‌ اصلاح‌ امت جدّش رسول الله(ص) و امر به معروف‌ و نهی‌ از‌ منکر‌ معرفی‌ فرمود‌: «انّى لَمْ أَخْرُجْ أَشِرًا وَلا بَطَرًا وَلا مُفْسِدًا وَلا ظالِمًا وَ إِنَّما خَرَجْتُ لِطـَلَبِ الاِْصـْلاحِ فى أُمَّةِجَدّى، أُریدُ أَنْ آمُرَ بِالْمَعْرُوفِ وَأَنْهى عَنِ الْمُنْكَرِ...؛ قیام من‌ قیام فردی کامجو یا آشوبگر و یا ستمگر نیست. من برای اصلاح امت جدم به پا خواسته‌ام، قصدم امر به مـعروف و نـهی از منکر است و به سیره‌ی جدم و پدرم رفتار می‌نمایم‌»[5].

---

*این متن خلاصه‌ای است از مقاله "اهداف مشترک عاشورای حسینی و قیام مهدوی در روایات" به قلم سید رضا موسوی و حمزه ابراهیم پور که در شماره 5 مجله "پژوهش نامه معارف حسینی" منتشر شده است.