اتحاد جنوب: محرم که می آید، صدای سنج و دمام خبر از برگزاری عزاداری سنتی در بوشهر می دهد. عزاداران فوج فوج در مساجد و حسینیه ها جمع می شوند تا یکی از قدیمی ترین آئین های عزاداری خود را برگزار کنند. ذاکران اهل بیت و نوحه خوانان سینه  زنی بوشهری در میانه عزاداران به شور می خوانند و عزاداران بر سینه می زنند.

بوشهر تاکنون نوحه خوانان بسیاری را به خود دیده که توانسته اند در مکتب سیدالشهداء به عزاداری بپردازند. حاج مصطفی گراشی نوحه خوانی است که  چندین دهه در سطوح اولیه عزاداری بوشهر مطرح بوده و در صف اول ذاکران اهلبیت قرار دارد.

 

 

متولد محله دهدشتی

مصطفی گراشی فرزند غلامحسین درسال 1336 در محلۀ دهدشتی واقع در شهرستان بوشهر متولد شد. دوران تحصیلاتش از سال 1343 و با ورود به دبستان ملی سعادت شروع می شود، آنگاه ازسال 1349 وارد دبیرستان سعادت شده تا سال 1356 تحصیلات عالیه را در دانش سرای معلم در استان فارس دنبال کرد. شغل وی آزاد است و دارای واحد پارچه فروشی هست. در حال حاضر به همین مناسبت به عنوان رئیس مجمع امور صنفی شهرستان بوشهر مشغول فعالیت می باشد.

 

پیش خوان محله دهدشتی

شروع سینه زنی سنتی بوشهر، بعد از پایان سنج و دمام، پیش خوانی است. پیش خوان با حضور در وسط میدان سینه زنی، فضا را برای ورود نوحه خوان آماده می کند. مصطفی گراشی از اوایل کودکی با توجه به علاقه ای که  به نوحه خوانی داشت و تلاش مضاعفی که جهت یادگیری نوحه به کارمی بست، مورد توجه گردانندگان سینه زنی دهدشتی قرار گرفت بطوریکه وی از سال 1349 با تشویق اهالی محل و جمعی از دوستان پیش خوانی محلۀ دهدشتی را برعهده گرفت.

 

نوحه خوانی که به میان سینه زنان آمد

اما شروع رسمی مداحی گراشی از سال 1349 در مسجد غریب کوی بهبهانی در روز 27 صفر صورت گرفت. از سال 1350 به پیشنهاد مرحوم حسین پور رحیم رسما به عنوان نوحه خوان مسجد توحید (برازجانی های سابق) مشغول گردید.

در سال 1352 به پیشنهاد مرحوم جهانبخش کردی زاده (بخشو) همزمان با مسجد توحید به مداحی و نوحه خوان در مسجد صاحب الزمان کوی جبری (محله خرمائیها) معرفی شد. گراشی در این سالها رشد نمود و تبدیل به نوحه خوانی شد که صدای گرمش، سینه زنان را به وجد می آورد.

 

سال تلخ سینه زنی بوشهر

سال 1356 یکی از تلخ ترین سالهای سینه زنی بوشهر است. مردادماه آن سال جهانبخش کردی زاده (بخشو) اعجوبه نوحه خوانی سینه زنی بوشهر به طور ناگهانی در برگشت از زیارت امام رضا (ع)، در شیراز به دیدار حق شتافت و بوشهر را عزادار نمود.

برای آن صدای آسمانی تشییع جنازه ای برگزار شد که بوشهر کمتر به خود دیده بود. ماه عزا رسید و میانه سینه زنی مسجد دهدشتی خالی بود. دیگر نوبت به مصطفی گراشی رسیده بود تا به خانه برگردد و میدان داری کند. سینه زنان دهدشتی از آن سال تا کنون در ایام عزاداری به صدای گراشی بر سینه می کوبند و با صدای گرم وی به صحرای کربلا می روند.

سالها پس از مرگ بخشو، مصطفی گراشی همچنان صدای بخشو را زیباترین صدای ماندگار تاریخ مداحی در بوشهر می داند.

 

انگیزه نوحه خوانی

گراشی درباره انگیزه خود از نوحه خوانی می گوید: «انگیزه ورود بنده به جرگه مداحان، تنها عشق به اهل بیت خصوصاً خامس آل عبا حضرت اباعبداله الحسین(ع) بوده و هست.»

امروز حاج مصطفی گراشی از استان بوشهر نیز فراتر رفته تا آنجا که در استان خوزستان و سایر استان ها شاهد نوحه خوانی این خوش صداترین نوحه خوان خطۀ جنوب بوده اند. گراشی علاوه بر نوحه خوانی در محلۀ دهدشتی به سرودن شعر و ساختن آهنگ عزا می پردازد که اکثر اشعار و آهنگ های وی در کتاب "مجموعه نوحه های سنتی بوشهر" موجود است.  

گراشی درباره مشوقان خود می گوید:«مشوقین اینجانب در امر مداحی و نوحه خوانی ابتدا خانواده ام و سپس اهالی خوب و دوست داشتنی محله دهدشتی بودند. خصوصاً مرحوم حاج یوسف فرهادی که حقاً بنده را همواره در این راه تشویق می کرد».

 

استفاده از بهترین اشعار عاشورائی

گراشی از جمله نوحه خوانانی است که به متن اشعار توجه خاصی دارد و همواره سعی می کند از شعرهایی استفاده کند، که بتواند شأن و منزلت اهل بیت را رعایت نماید. خصوصاً پس از پیروزی انقلاب اسلامی که کاملاً فضای مساجد و محافل مذهبی تفاوت قابل توجهی کرد، گراشی به عنوان یکی از مطرح ترین نوحه خوانان سعی نمود تا فضائی را بوجود آورد که نوحه خوانان شعرهایی را به عنوان نوحه و اشعار مذهبی انتخاب نمایند که با حقیقت عاشورا و حضور جوانان مسلمان و انقلابی در مساجد در تناقض نباشد و در ایام جنگ و شهادت با فضای جبهه ها همخوانی داشته باشد. گراشی همچنان از شعر بهترین شاعران عاشورایی و عاشقان اهل بیت برای نوحه های خود استفاده می کند بطوریکه تقریبا هر سال شاهد اجرای واحدی جدید در سینه زنی بوشهری از وی هستیم. 

گرچه گراشی تسلط فوق العاده ای بر نوحه های سینه زنی بوشهر دارد اما صدای حزین وی در هنگام خواندن نوحه واحد «می رود شهزاده اکبر سوی میدان بهر دین» که واقعه میدان رفتن حضرت علی اکبر را تشریح می نماید و همچنین واحد «کهکشان کاروان عاشقان دل غمین» که شرح ماجرای ورود اهل بیت در اربعین به کربلا را توصیف می نماید، بیش از پیش عزاداران را تحت تاثیر قرار می دهد و صحنه کربلا و داغداران عاشورا را نمایان می سازد.

 

وفاداری به سینه زنی سنتی بوشهر

بعد از انقلاب سینه زنی سنتی بوشهر در محاصره سبک های متفاوت عزاداری قرار گرفت که از سوی صدا و سیمای تهران تقویت می شد، اما عزاداری سنتی بوشهر توانست در مقابل این هجوم که خواستار تغییر در سینه زنی بوشهری بودند مقاومت نماید و میراث بجای مانده از ناخدا عباس و شریفیان را پاس بدارد. مصطفی گراشی از جمله نوحه خوانان بوشهری بود که سنت عزاداری بوشهر را رها نکرد و به سبک های تهرانی روی نیاورد. خود درباره سنت سینه زنی بوشهر می گوید: «بنده اعتقاد دارم که از سنت های بسیار پویا و کامل، مراسم عزاداری بوشهر می باشد. بنده هم نوحه خوانی و سینه زنی سنتی را دنبال می کنم و همه سعی خودم را در جهت پویایی هر چه بیشتر این سبک عزاداری بسته ام.»

 

دو تفکر غالب در سینه زنی بوشهر

در صحنه عزاداری بوشهر دو فکر قابل توجه قرار دارد. یکی اینکه برای سینه زنی بوشهر نوحه های قدیمی و بجای مانده از بزرگان کفایت می کند و دیگری اینکه نیاز به ورود نوحه های جدید در سینه زنی بوشهر وجود دارد. مصطفی گراشی طرفدار به روز شدن مداحان با نوحه های جدید است و می گوید: «چون مداحی و نوحه خوانی در نظر مردم از کارهای مقدس بشمار می رود و همه افکار مردم را متوجه این موضوع می کند، لذا وظیفه مداحان به روز شدن است. پویایی این سنت به این خواهد بود که متولیان آن بتوانند ضمن شرح وقایع صحیح تاریخی اهل بیت با مسائل زمان خود ارتباط برقرار نموده و دغدغه های دینی و اعتقادی و روز مردم را با مقایسه با سیره اهل بیت مطرح کنند.» 

 

نوآوری در سینه زنی بوشهری

سالهای سال بود که نوحه های واحد در بوشهر فقط با 3 آهنگ جنگ نامه، بحر طویل، و بحر طویل با نثر منظم خوانده می شد تا اینکه از سال60 جلسات کارشناسی بین اساتید موسیقی عزاداری بوشهر برگزار شد. سردمداران این جلسات مرحوم سید جواد عین الملک و مرحوم حسین خرمایی بودند که با حضور نوحه خوانانی از جمله گراشی برگزار می شد. نتیجه آن جلسات این بود که می توان آهنگ های جدید همراه با اشعار جدید با استفاده از ملودی منطقه، مثل دستگاه دشتی و همایون در این قسمت از سینه زنی استفاده کرد. اما اجرای این مهم در سینه زنی بوشهر نیاز به نوحه خوانی داشت که ضمن تسلط کافی به این دستگاههای موسیقی از مقبولیت مردمی نیز برخوردار بوده تا این نوآوری با مقاومت سینه زنان و مردم روبرو نشود. مصطفی گراشی قدم در این راه گذاشت و با اجرای اشعار جدید سینه زنی در دستگاه دشتی و همایون، فضای سینه زنی بوشهر را وارد مرحله ای جدید نمود.

خوشبختانه این ایده توسط مردم مورد استقبال قرار گرفت و تا امروز هم این حرکت ادامه دارد. 

 

فعالیت در بنیاد دعبل خزاعی

سالهای سال نیاز به وجود مرکزی برای تجمع نوحه خوانان وجود داشت تا اینکه دفتر بنیاد دعبل خزاعی در استان بوشهر افتتاح گردید که این امر عامل تجمع و تشکیل جلسات و گردهمایی علاقه مندان این وادی شد. در این مدت کلاسها و جلسات بسیار خوبی تشکیل شده و معمولا حلسات پرباری شکل گرفته است. مصطفی گراشی با نوحه خوان مشهور بوشهر عبدالحمید دشتی فر (ناخدا) از گردانندگان اصلی این بیناد در بوشهر هستند و در برخی از جلسات بیش از 100 نفر از مداحان حضور دارند.

 

انتقادی به بانیان مساجد

یکی از انتقاداتی که بر بانیان مساجد بوشهر وجود دارد، میدان ندادن به جوانانی است که در نوحه خوانی سنتی بوشهر ورود کرده و تلاش دارند تا در این عرصه تجربه اندوزی کنند. گراشی معتقد به میدان دادن به جوانان است و معتقد است: «عزیزان علاقه مند همه تلاش خود را به جهت فراگیری اصول مداحی و نوحه خوانی سنتی و همزمان با فراگیری متون تاریخی با استفاده از مقاتل معتبر و همچنین بهره گیری از تئوری علم موسیقی بکار گیرند. مطمئن باشند که فرصت به این عزیزان هم خواهد رسید».

گراشی اعتقاد به جوانان را در عمل نیز نشان داده بطوریکه با اینکه چندین سال علاوه بر مسجد دهدشتی در مسجد حاج محمدعلی سنگی هم مداحی و نوحه خوانی می کرد، بعد از اینکه یکی از جوانان این مسجد بنام پاژنگ، آمادگی لازم را برای نوحه خوانی سینه زنی بدست آورد،  نوحه خوانی مسجد حاج محمد علی را به وی واگذار نمود. 

 

پسر پا جای پدر

گراشی در این راه با آموزش فرزندان خود، سعی نموده تا تجربه خود را در اختیار آنها بگذارد. وی می گوید: «الحمداله فرزندانم خصوصاً دو پسر عزیزم امروز با بهره گیری از مکتب اسلام و اهل بیت عشق و ارادت خود را در مداحی و نوحه خوانی به منصه ظهور رسانده و در این ارتباط تلاش های خوبی را شروع کرده اند که امیدوارم در این راه بتوانند موفقیت کسب نمایند».

 

نوحه خوانی در دیگر استانها

آوازه مصطفی گراشی از بندر بوشهر فراتر رفته بطوریکه از سال 1368 تاکنون همواره در استان های فارس و خوزستان و بعضاً تهران در زمان های مختلف حضور یافته و نوحه سرایی کرده است. خوشبختانه عزاداری بوشهری مورد استقبال وسیع قرار گرفته بطوریکه در حال حاضر در تمامی شهرستان های استان بوشهر و فارس و خوزستان با استفاده از این سبک مداحی و نوحه خوانی مردم عزاداری می کنند.

 

آرزوی یک مداح

پس از بیش از سه دهه نوحه خوانی برای امام حسین(ع) و اهل بیت (ع)، مصطفی گراشی درخواستش از آنان این است:«آرزو می کنم انشاءاله به حق شفیع روز جزا و حضرت اباعبدالله همه ما عاقبت بخیر شویم و بتوانیم از شفاعت آن امام همام بهره مند شویم»./ب1

نسیم جنوب