
روزي كه نيما حصار هزار ساله ی وزن و قافيه را فرو ريخت تا عمارتي «نو» در شعر فارسي بنا نهد، اين تصور كه اين حركت در ادامه به «بي وزني» مي رسد در ذهن نو انديش ترين شاعران آن روزگار نيز نمي گنجيد. رسالت نيما در حوزه ی زبان نزديك كردن شعر به طبيعت بیان نثر بود ، طبيعتي كه در برخي از شعرهاي او ...
روزي كه نيما حصار هزار ساله ی وزن و قافيه را فرو ريخت تا عمارتي «نو» در شعر فارسي بنا نهد، اين تصور كه اين حركت در ادامه به «بي وزني» مي رسد در ذهن نو انديش ترين شاعران آن روزگار نيز نمي گنجيد. رسالت نيما در حوزه ی زبان نزديك كردن شعر به طبيعت بیان نثر بود ، طبيعتي كه در برخي از شعرهاي او (تا حدودي) توانسته خود را نشان دهد. از شاگردان نيما، فروغ بمنزله ی پلي براي گذر از «وزن» به «بي وزني» بود. فروغ با انحراف از وزن پيشنهادي نيما در اين گذار مؤثّر بود.
«وزن در شعر او [فروغ]، چه از نظر تقطيع و چه از نظر سكته ها و مكث ها... داراي انعطافي بين وزن و بي وزني است كه به شعر سپيد فرصت خودنمايي مي دهد و كمك مي كند تا نوعي شعر سپيد با وزن دروني گسترش پيدا كند». در شعر شاملو موسيقي بیرونی (وزن) جای خود را به جنبه های دیگر موسیقی داد و پس از آن تجربه ها و جريان هاي بسياري (مثل موج نو، حجم و...) در اين راستا شكل گرفت. در دهه ی شصت توجّه به ظرفيت هاي گفتاري زبان فروغ در شعر شاعراني چون سيد علي صالحي، شمس لنگرودي و...حركتي نو در شعر سپيد به وجود آورد، حركتي كه در دهه ی هفتاد به شكلي جدّي تر، توسط شاعران جوان دنبال شد.
توجّه به عدم قطعيت امور، چندصدايي و تكثّرگرايي، فاصله گرفتن از ايماژهاي كهن (تشبيه، استعاره، مجاز و...) و قواعدآشنا، گرايش به زبان گفتار، نگرش جزئي به اشياء و پديده ها، توجه به تصاوير و مفاهيم عيني را مي توان از ويژگي هاي شعر دهه ی هفتاد دانست، شعري كه با دور شدن از زبان فاخر شعر دهه ی چهل مي كوشد رابطه ی خود را با زبان گفتار بهبود بخشد.
«در ساختار شعر دهه ی چهل عنصر «انتزاع» در اولويّت اوّل، فرايندهاي حسي» اولويّت دوّم و عنصر «واقعيّت» در مرتبه ی سوّم اهميّت قرار دارد و چنانچه قرار باشد اين مراتب به صورت نمايه ارائه گردد، با چنين فرمولي مواجه خواهيم بود :
جهت هاي فكري انديشگي اولويّت اوّل
+ فرايندهاي حسي- عاطفي اولويّت دوّم
+ واقعيّت اولويّت سوّم
مساوي است با ساختار شعر دهه ی 40
همچنين :
واقعيّت (واقع گرايي) اولوّيت اوّل
+ انديشه و عناصر معنايي اولويّت دوّم
+ عناصر حسي- عاطفي اولويّت سوّم
مساويست با ساختار شعر فرامدرن دهه ی 70
به طوري كه ملاحظه مي شود، عنصر «واقعيّت» كه در ساختار شعر دهه ی 40 مرتبه ی سوّم را دارا بوده، در اولويّت اوّل قرارگرفته، همچنين عنصر «انتزاعي» كه در شعر دهه ی 40 اولويّت اوّل را داشته، در دهه ی 70 به مرتبه سوّم در ساختار، تنزّل كرده است».
شعر امروز با ترسيم مسيرهاي مختلف (و گاه متفاوت) در برابر خواننده از هدايت و كنترل او در مسير مشخّص و همسو با شاعر پرهيز مي كند و به مخاطب خود اين اجازه را مي دهد كه آزادانه در فضاي شعر به گشت و گذار بپردازد و از نشانه هاي موجود در متن به مدلول هاي منطبق با ذهنيت خود دست يابد. عدم حضور مؤلّف در متن كه از آن تحت عنوان « مرگ مؤلّف » ياد مي شود، حاصل همين رويكرد است.
به تأخير انداختن معنا به منظور جستجوي بيشتر مخاطب در متن و كشف رابطه هاي جديد ميان عناصر شعر از طريق پيچيده كردن زبان صورت نمي گيرد و با پرهيز از تك معنايي كردن شعر و ايجاد فضاهاي لازم، زمينه براي سپيد خواني مخاطب فراهم مي شود. /م