اتحاد خبر: میان مفهوم «خانواده» و «خانوار» تفاوت وجود دارد؛ به طوری که بر اساس تعاریف علم جمعیت شناسی، بنیان «خانواده» با ازدواج زن و مرد تشکیل می شود؛ این درحالی است که حتی اگر فردی به تنهایی زندگی کند هم یک «خانوار» را تشکیل می دهد. به همین بهانه به سراغ بررسی وضعیت خانواده‌ها از ابعاد مخلتف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از نگاه یک جمعیت شناس رفتیم که مشروح آن در پی می‌آید:رشد ۲.۷ درصدی تعداد خانوار های ایرانی
این جمعیت شناس یکی دیگر از دلایل افزایش تعداد خانوارها را افزایش تمایل به «زندگی تجردی» عنوان کرد و توضیح داد: ممکن است فردی در سنین پایین تر، همراه با خانواده اولیه و پدر و مادرش زندگی کند، اما با بالارفتن سن به لحاظ محل زندگی و همچنین وابستگی اقتصادی از آنها جدا شود. در این حالت این افراد یک خانوار جدید را تشکیل می دهند و مشمول آمار جدید خانوار می‌شوند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به تغییرات سبک زندگی و تأثیر آن بر بعد خانوار تصریح کرد: در حال حاضر بعد خانوار در ایران در سال گذشته، ۳. ۳ نفر است. این درحالیست که پیش از انقلاب اسلامی بعد خانوار بین ۵ تا ۷ نفر بوده است. این رقم اوایل انقلاب با کاهش رو به رو شد و به ۵.۵ نفر رسید.کاظمی‌پور یکی از دلایل این تغییر را کاهش نرخ موالید عنوان کرد و افزود: از سوی دیگر در گذشته الگوی زیست خانواده‌ها به شکل « گسترده» بود اما اکنون به سمت الگوی «خانواده هسته‌ای» در حرکت است. یعنی در گذشته پدر بزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها و یا سایر افراد خانواده زن یا مرد مانند خواهران و برادران با آنها زندگی می‌کردند. همچنین در گذشته معمولا افراد الگوی زندگی تکی را انتخاب نمی‌کردند اما امروزه در صورت فوت همسر یا طلاق، افراد در سنین بالاتر زندگی تنهایی را انتخاب می‌کنند.
۴۴ درصد زنان سرپرست خانوار، «تنها» زندگی می‌کنند
کاظمی پور تعداد خانوارهای مرد سرپرست را نزدیک به ۲۱ میلیون نفر ( ۸۷ درصد از خانوارها) و این آمار در خصوص زنان را ۳ میلیون نفر (حدود ۱۳ درصد) عنوان کرد و افزود: مردان سرپرست خانواری که به شکل تکی زندگی می کنند ۶۹۰ هزار نفر از ۲۱ میلیون مرد سرپرست خانوار، (۳.۲ درصد) تشکیل می‌دهد اما این رقم در مورد زنان با تفاوت زیادی رو به رو است، چرا که زنان سرپرست خانواری که به «تنهایی» زندگی می کنند یک میلیون و ۳۶۰ هزار نفر از ۳ میلیون نفر ذکر شده هستند که این رقم حدود ۴۴ درصد می‌شود.
مردان تمایل بیشتری به ازدواج مجدد دارند
وی با بیان اینکه بیش از ۲۰۰ هزار نفر از افراد زیر ۴۵ سال « تجرد زیستی » دارند اظهار کرد: این رقم بیشتر شامل زنان و مردانی است که مطلقه هستند و یا جوانانی که به دلیل کار یا تحصیل از محل زندگی خانوادگی خود جدا شده اند و در شهر یا مکانی دیگر سکونت دارند.
پنجره جمعیتی ایران؛ فرصت یا تهدید
کاظمی پور با اشاره به تراکم جمعیت در بخش میانی هرم سنی جمعیت در ایران گفت: هرم سنی جمعیت در ایران اصطلاحا « خمره ای» است. یعنی قاعده این هرم به دلیل کاهش باروری و بخش بالایی آن هم به دلیل کاهش مرگ و میر جمع تر هستند و بخش میانی نیز به دلیل تراکم جمعیت جوان، از تراکم بیشتری برخوردار است.
۲۵ درصد جمعیت مردان نتوانسته‌اند اشتغال کامل داشته باشند
وی با اشاره به شرایطی که به آن « پنجره جمعیتی» گفته می شود ادامه داد: در این حالت ۷۰ درصد از جمعیت ایران در سنین ۱۵ تا ۶۵ سال و ۲۳ درصد نیز در سنین زیر ۱۵ سال قرار دارند. باقی مانده جمعیت نیز که در بالای ۶۵ سال سن دارند نزدیک به ۶ یا ۷ درصد از جمعیت را شامل شده اند. زمانیکه بیش از دو سوم جمعیت در سنین کار و فعالیت اقتصادی باشند و در اشتغال کامل به سر ببرند شرایطی برای کشور فراهم می شود که می تواند به شکوفایی اقتصادی برسد.وی با انتقاد از نبود توجه کافی به شرایط پنجره جمعیتی اظهار کرد: اما در حال حاضر با توجه به اینکه نیمی از جمعیت کشور را زنان تشکیل می دهند و این گروه نیز به دلیل شرایط اجتماعی و اقتصادی نتوانسته اند در شرایط اشتغال کامل قرار بگیرند، این فرصت تبدیل به تهدیدی برای جامعه شده است. این درحالیست که حتی ۲۵ درصد جمعیت مردان نیز موفق نشده اند اشتغال کامل داشته باشند.
این جمعیت شناس با اشاره به اینکه در سال های بعد از انقلاب میانگین سنی افراد در ازدواج نزدیک به ۴ سال افزایش یافته است تصریح کرد: در سال ۹۵ میانگین سنی مردان در ازدواج ۲۸.۸ و و زنان ۲۴ سال بوده است. این درحالی است که نزدیک به ۴۰ سال گذشته این میانگین برای مردان ۲۴.۵ و زنان ۲۴ سال بوده است.وی با اشاره به دلایل افزایش سن ازدواج در دختران و پسران تصریح کرد: این مساله به دنبال تغییرات فرهنگی، توسعه شهرنشینی، تغییر کیفیت زندگی و افزایش تمایل به زندگی مجردی و در مواردی ازدواج سفید ایجاد شده است.کاظمی پور در ادامه به حضور سالمندان در بعد خانوار ایرانی اشاره کرد و گفت: نزدیک به ۵ میلیون نفر از جمعیت ایرانی را سالمندان بالای ۶۵ سال تشکیل می دهند؛ همچنین۱۳ درصد از جمعیت ۲۱ میلیونی مردان سرپرست خانوار، بالای ۶۵ سال سن دارند و این نشان دهنده تعداد خانواده هایی است که در کنار خود سالمندی را دارند.
زندگی ماشینی اعضای خانواده را با وجود نزدیکی فیزیکی از یکدیگر دور کرده است