قاسم تنگسیرنژاد
صفر. «هیچگاه نباید یک موضوع را چنان به تفصیل مورد بررسی قرار داد که برای خواننده هیچ کاری برای انجام دادن باقی نماند. هدف ما دعوت خوانندگان به «خواندن» نیست بلکه دعوت آنها به «اندیشیدن» است.» منتسکیو

یک. هنوز از یاد نبرده ایم چه «قفل آهنین بزرگی» بر در خانه سینما زده شده بود. چه بر سر تئاتر آمد. چگونه نوازندگان و خوانندگان اجازه روی صحنه رفتن و یا حتی جرات درخواست برای اجرا را نداشتند. خوب یادم هست چگونه کتاب ها اجازه انتشار نمی یافتند. چند کتاب فروشی و انتشاراتی به ورطه تعطیلی کشیده شد.  چه فشاری بر موسسه های فرهنگی و مطالعاتی بود. در یک جمله هرگز فراموش نمی کنم تا چه اندازه کشور به پادگ بود. همه اهالی فرهنگ به خوبی می دانند در دولت گذشته چه بر سر میراث هنری و فرهنگی این مملکت آمد. چگونه دولت اقتدارگرا سعی در کنترل اوضاع از طریق دستورات چکشی و فرمان های امنیتی داشت. بی واسطه بگویم هر کس فراموش کرده باشد، اهالی فرهنگ از یاد نبرده اند، چگونه اساتید و نخبگان علمی به صورت اجباری بازنشسته شده و از دانشگاه کنار گذاشته می شدند.
همین دیروز بود که هنرمندان با مسئله «مشروعیت» دست و پنجه نرم می کردند. آنها در تلاش بودند تا فعالیت خود را مشروع و قانونی جلوه دهند و به مسئولان دولتی و غیر دولتی بقبولانند کار و فعالیت شان «براندازی» نیست و هر کس به سفارش و میل آنها کار نکند، قصد سرنگونی ندارد. همین دیروز بود که ایدئولوژی تولید جامعه تک صدا در جریان بود و این تفکر غالب بود که «الزاما آنچه من می گویم درست و غایت رسیدن به خوشبختی است و غیر از آن غلط، بی ارزش و منحرف کننده است و سریعا و بی درنگ باید خاموش شود.» قاعدتا به یاد داریم سمن ها چگونه به محاق رفته و صداهای خاموش جامعه تا چه اندازه زیاد شده بودند. تنها صدایی که شنیده می شد همان بود که از پشت تریبون های رسمی ایراد می شد. به معنای واقعی کلمه کشور در «بحران فرهنگی» غوطه ور بود. حداقل این را اهالی فرهنگ و هنر به خوبی به خاطر سپرده اند. با این اوضاع بود که نام روحانی از صندوق انتخابات 92 بیرون آمد. درست زمانی که جامعه تا مرز «انفجار» پیش رفته بود. زمانی که جامعه مدنی مُرده بود. خوب به خاطر دارم برای وجود کلماتی در اسم یک نمایش، چطور با برخی مسئولین دولتی چانه می زدم تا به آنها ثابت کنم از پشت این کلمات هیچ معنای خانمان سوز و براندازنه ای متبادر نشده و جامعه را به خطر نمی اندازد. همه یادشان هست چگونه مطبوعات تحت فشار بودند، نفس شان به شماره افتاده بود، به مرز توقیف می رفتند یا در نهایت در یک چشم به هم زدنی تعطیل می شدندو چندین روزنامه نگار شریف از کار بیکار می شدند. قطعا همه شما و ما به یاد داریم، چه افرادی با دریافت بودجه های کلان مبادرت به ساخت فیلم های «فاخر» می کردند. خوب به یاد دارم چه افرادی فرهنگ و هنر این کشور را مدیریت می کردند. قاعدتا بقیه اهالی فرهنگ و هنر و رسانه همه این اتفاقات را به خاطر سپرده اند و هرگز فراموش نمی کنند. هدف از این بخش تنها یادآوری مجدد، برای تاکید بیشتر، بر اهمیت موضوع بود تا عمیق تر در صحبت های برخی کاندیدا ها در حمایت از فرهنگ و هنر و آزادی بیاندیشیم و فراموش نکنیم چه بر سرمان آمد.
دو. « در مناظره امسال یک نامزد اصلی از ادامۀ عقل‌گرایی و واقع‌گرایی در مدیریت جامعه و سیاست و اقتصاد سخن گفت و دو نامزد اصلی دیگر با مغفول گذاشتن هرگونه عقلانیت در این قلمروها آشکارا با ترفند وعدۀ پول و مسکن دادن به فقیران و بیکاران جامعه در جلسۀ مناظرۀ رسمی و در سیمای جمهوری اسلامی ایران به خریدن آرای آنان پرداختند! ... این مناظره نشان‌دهندۀ رواج انحطاط سیاسی و اخلاقی در بخشی از فعالیت‌های سیاسی این کشور بود. اگر کسی ذره‌ای خرد سیاسی و سودای رشد و تکامل اجتماعی داشته باشد تردید نمی‌کند که در این اوضاع و احوال پیچیده و نگران‌کننده، اعراض از انحطاط سیاسی و اخلاقی و روی آوردن به منادیان و رهروان راه عقلانیت در مدیریت سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی جامعه وظيفه اخلاقي ما می‌باشد و تنها راه پیش پای ما در شرایط حاضر رأی دادن به حسن روحانی است. » (محمد مجتهد شبستری، اندیشه پویا، شماره 42 اردیبشهت 96)
سه. همه می دانند دولت روحانی هم مانند سایر دولت ها خالی از نقص نیست، اما قدر مسلّم این است که ادامه این دولت تنها راه نجات کشور و حرکت در مسیر توسعه و پیشرفت هست. نیک می دانیم اقدامات دولت در حوزه فرهنگ و هنر بسیار بیشتر از کمبود بودجه در این حوزه اهمیت دارد. هیچ کدام مان فراموش نمی کنیم چه مسیری را طی کردیم تا به اینجا رسیدیم. اکنون میانه راهیم. برنمی گردیم. البته مجددا یادآور می شوم این یادداشت قصد ندارد نسخه ای بپیچد جز آنکه به زعم منتسکیو، تنها می خواهد بقیه را به «اندیشیدن» دعوت کند. همین./ج