مهراب شاد
قطعا هر چه به انتخابات نزديكتر می شويم تحركات بيشتری هم ديده می شود و همه کم و بیش اين را حس می كنند. البته اسم شورا كه برای ما چيز غريبی نيست چون هر روز آن را می شنويم و ديگر يكی از دلمشغولی ها و یا بهتر بگویم سرگرمی های زندگی ما شده است و خود ما هر روز در مورد آن حدس و گمان هايی می زنيم. اما اين قصه سر دراز هم مثل تمام قصه ها دارد به پايان خود نزديک می شود و انتخاب های گذشته ما باعث شده شهر بدتر از قبل رها شده بماند...

از اين موضوع که بگذريم حالا فضايی هست و جوی به وجود آمده که ناگزیر حال و هوای مردم را احاطه می كند و گویی هر فردی هوای كانديد شدن به سرش می زند. البته در انتخابات پیش رو ابزارهايی مثل گروه های سياسی، قدرت مالی، مسائل سنتی (قوم گرايی، طايفه گری) را داریم که پدیده نوظهور فضای مجازی در کنار گروه های مدنی و انجمن ها هم به آن اضافه شده است، با این تفاسیر هر فردی به عشق كانديدا شدن يک گروه ایجاد کرده و افرادی را به دور خود جمع كرده است كه در اکثر موارد یعنی چیزی حدود ٤٠٪ اعضای این گروه ها شبيه هم هستند. در واقع برايشان تفاوتی ندارد که آغازگر فعالیتی باشند یا دنباله رو دیگران. حال ما كاری به موفق شدن یا نشدن در بحث انتخابات نداريم و نتایج بعد از آن مدنظر است كه آيا ديگر بار انگیزه ای برای ادامه خواهند داشت يا خير؟ كه در مطلب حاضر به همه اينها به صورت يک پرسش و جمع بندی خواهيم پرداخت و اين كه در هر يک از اين موارد هم كاستی های فراوانی وجود دارد. بررسی کامل هر يک از اين موارد روزها و صفحه ها نياز دارد كه شرح آن بسيار هم مهم و سرنوشت ساز می باشد.

احزاب و طيف های سياسی كه در شهرهای بزرگ و بيشتر مراكز استان ها تاثيرپذيری بیشتری از آنها وجود دارد و پذيرفته تر است خود معيارهايی دارند که البته این معیارها هم در برخی از مواقع دچار اشكال است و یا درست اجرا نمی شود. اگر بخواهيم به طور اجمالی به این مسئله نگاهی بيندازيم می بینیم فردی كه به طور مثال علم و دانش را داراست ولی قدرت مديريت و برنامه ريزی ندارد و يا در حد و اندازه مسئوليتی كه بر دوش دارد قدرت و توانایی ندارد. به همین دليل است كه حزب را می‌توان گروهی از افراد جامعه دانست دارای شناسنامه که با اعتقاد و ایمان به برخی اصول و با داشتن هدف یا اهداف مشترک در قالب سازمانی با عنوان حزب، متشکل شده و از طریق شعبه‌های مختلف با یکدیگر ارتباط داشته و می‌کوشند تا برای رسیدن به اهداف خود و اجرای اصول موردنظر، قدرت را در دست گیرند. البته که هميشه نواقصی وجود دارد ولی با توجه به حس رقابت می كوشند بر اساس شایسته سالاری، افراد توانمند، دانا و کاردان معرفی كنند كه کارآمدی حزب متبوع خود را در عرصه اداره شهر و کشور به نمایش بگذارند و افراد بیشتری را به طرفداری از حزب خود جذب کنند كه اين می تواند به يک انتخاب خوب و آينده ای روشن كمک بسياری كند كه درصد زیادی از افراد اين روش را بهترين روش می دانند.

مورد دوم قدرت مالی يک فرد بوده كه اگر بخواهيم بی پرده به آن بنگريم فرد با پشتوانه مالی و بدون هيچ انگيزه ای قدم در اين راه حساس می گذارد، بدون هيچگونه آگاهی و فقط برای شهرت فردی يا خانوادگی كه گاه موفق هم می شوند و متاسفانه همين بی انگيزگی و نداشتن آگاهی سبب بروز بسياری مشكلات و موجب عقب افتادن سالهای متمادی يک شهر يا استان از پيشرفت می شود. البته در فضای كنونی و با توجه به شرايط اقتصادی موجود اين نوع افراد بسيار كم شده اند.

مورد سوم كه بسيار حساس و قابل بررسی است و اكثرا در شهرستان ها و روستاها اتفاق می افتد كه شهر ما هم جدا از آن نيست موضوع انتخاب هاي سنتی (قوم گرايی، طايفه ای) است. اين موضوع را می شود از ديدگاه های مختلف کاوید، در حقیقت مهم‌ترین عوامل تعیین کننده فرهنگ یک جامعه شرایط تاریخی، خصوصیات جغرافیایی، ساختار اجتماعی-اقتصادی، آداب و رسوم و سنت‌های آن جوامع هستند. در کشورهایی مانند ایران با وجود پذیرش فرهنگ سیاسی مدرن هنوز عناصری از فرهنگ سیاسی سنتی حفظ شده و از جمله این عناصر نظام طایفه ای و قبیله ای است که مشخصاً در مناطقی از کشور ما نیز رواج دارد و در لایه های زیرین نهادهای مدنی پنهان شده‌اند. در این مشارکت عمدتاً حضور افرادی را شاهد هستیم که نه در قالب یک مشارکت مدنی و حزبی بلکه در چارچوب یک کشمکش طایفه ای-قبیله ای سعی در به کرسی نشاندن کاندیداهایی از قبیله و طایفه خود را دارند كه این قضیه به مثابه مانعی جدی بر سر راه شایسته سالاری واقع شده و در چنین شرایطی تعصبات مورد اشاره مانع از وفاق اجتماعی و مشارکت‌های اجتماعی و سیاسی سالم می‌شود. این معضل در بحث های مربوط به گزینش‌ها و عزل و نصب‌های اداری با وضوح بیشتری آشکار می‌شود كه بی گمان همگان در شهر خودمان نیز شاهد آن هستيم و به عينه این موارد را دیده ایم. بی شک انتخاب براساس چنین تفکر و میزانی راه را برای برگزیدن افراد توانمند و شایسته دشوار می‌سازد و به‌کارگیری افکار و اندیشه های خلاق را با تنگنا روبرو می‌کند كه انتخاب های طايفه ای در پشت آن تقسيم پست ها به عنوان غنيمت در بين اطرافيان و اقوام و خويشان است. در حالی كه در اينجا تصميمات سياسی به صورت قومی-قبيله ای گرفته می شود ولی در جوامع مدرن براساس منافع بلندمدت افراد جامعه و برای پيشرفت و آبادانی شهر تصميم گيری می شود. البته عملكرد ناپخته احزاب هم دليلی بر افزايش اين موارد شده است به گونه ای كه وقتی می بينند نزديكان فلان نماينده به دور از شايستگی پست می گیرند اين نه فقط بر آنها بلكه بر ديگر افراد جامعه هم تاثيرات منفی می گذارد.

مورد چهارم كه برای ما پديده ای تقریباً جديد است ولی خيلی دير به وجود آمده است كه البته وجود آن هم اشكالات عمده اي دارد موضوع فعاليت های مدنی در كنار ظهور انجمن های اجتماعی است كه بسياری از افراد با ساختن يک انجمن و چند فعاليت مختصر قصد دارند از اين ميانبر به سمت انتخابات عبور كنند، در اين وضعيتی كه جامعه دچار مشكل شده است انجمن هايی هستند كه به دور از اين نوع نگاه ها به اندازه يک يا چند اداره دولتی فعاليت می كنند و کمبود و کسری های فعالیت آنها را پر می كنند ولی اين افرادی كه در بالا به آن ها اشاره شد با هدفی مشخص كه متاسفانه طبق معيارهای انتخاب و شایستگی چندان مورد تایید هم نيستند آماده اند و به منزله جايگاهی در دسترس و سهل الوصول و خوش نشین به شورای شهر نگاه می كنند و فكرهای ديگری در سر دارند. البته اين را نبايد ناديده گرفت كه سیاستمداران و جامعه‌شناسان، حزب و تشکل‌های مدنی را یکی از نشانه های کشورهای توسعه یافته می‌دانند و آنها را جایگزین مناسبی برای طایفه گرایی معرفی می‌کنند. هانتینگتون معتقد است: «هر کشوری که بخواهد گام در راه توسعه و پیشرفت بگذارد، ناگزیر از پذیرش احزاب خواهد بود.» ولي با معيارهاي مشخص كه اين پديده شکست نخورد. اما بايد تاسف خورد، افرادي كه ادعاي تغيير و بهتر شدن دارند اهدافی فراتر از آن را در سر خود می پرورانند. جایگاه اين افراد را فارغ از دارا بودن قدرت و اراده یا توان مسئوليت پذیری ميتوان به منزله همان افكار قومي و قبيله ای دانست كه بعد از رسيدن به جايگاه موردنظر گويا به گنج یا غنيمتي دست يافته اند و آن را بين اطرافيان خود تقسيم می كنند.
اين هم يک سوال مابين هزاران سوال ديگر است كه اگر هدف فعالان خدمت به جامعه و ارتقاء آن است آیا توسط همين تشكل های اجتماعي نميتوان چند برابر شوراها و نهادهای ديگر كار كرد؟ در حقیقت بايد نگران اين پديده بود و آن را آزمون و خطا نكرد، چه بسا با یک خطا و تصمیمی نادرست سال ها به عقب ماندگی های شهر افزود و اينجاست که ديگر جايی برای خطا کردن باقی نمی گذارد.

تمام اين مواردی كه گفته شد بدین معنی نیست که چون افراد شایسته و لایق در فلان طایفه و يا حزب سياسی و يا انجمن مدني هستند نباید آن‌ها را انتخاب نکنیم بلکه مقصود آن است که باید انتخاب ما از روی عقلانیت و شایسته سالاری باشد و اگر فردی واقعاً توانایی و لیاقت اداره امور را دارد باید با قاطعیت از او حمایت کنیم حتی اگر از قوم و قبیله و طایفه ما نباشد. باید به این نکته توجه داشته باشیم که بومی گرایی با طایفه گرایی متفاوت است و «بومی گرایی» به معنای استفاده بهینه از پتانسیل انسانی منطقه بدون توجه به اینکه به چه طایفه، گروه و قومی تعلق دارند؛ از این منظر، باید کارکنان و مدیران شایسته، توانمند و متخصص بومی که به دلیل زندگی در منطقه بهتر از افراد غیر بومی ویژگی‌های جغرافیایی تاریخی و ظرفیت‌های فرهنگی و اقتصادی محل سکونت خود را می‌شناسند را حفظ نموده و از قدرت و توانایی آنان برای حرکت در مسیر توسعه متوازن استفاده کرد. اگر امکانات زیست محیطی خود را خواستاریم، اگر حقوق شهروندی برای ما دارای اهمیت است، اگر همزیستی مسالمت آمیز همگانی برای ما مهم است، اگر خواهان توسعه متوازن و پایدار هستیم و اگر انسان از آن جهت که انسان است برای ما اهمیت دارد، باید رفتارهای اجتماعی و سیاسی ما نیز منطبق با موازین و معیارهای جوامع مدرن باشد. ما بايد به اين سال هايی كه انتخاب های نادرست و به دور از منطق داشته ايم نگاه كنيم و از آن درس بگیریم. نبايد روند پسرفت سال های گذشته را ادامه دهيم بلکه باید به فكر تمام افراد و آيندگان خود باشيم.

به اميد روزهای بهتر . . .