*مریم جلالیان

بی شک قسمت عمده ای از عناصر تشکیل دهنده سیمای هر شهر، مبلمان آن شهر است. اجزایی که گذشته از کاربردهای خاص خود به زیبایی و انتظام شهر نیز کمک می کند. این عناصر بخشی از سیمای شهر را تشکیل می دهد که همواره زیبایی، هماهنگی و تناسب آنها موجب چشم نوازی محیط شهری شده و در کنار عوامل دیگر، محیطی دلپذیر و فضایی مناسب جهت زندگی شهری فراهم می سازد. طبعاً شکل گیری عناصر بصری که تصویر هر شهر را به وجود می آورند خاطره ای را برای هر بیننده در ذهن باقی می گذارند. مبلمان شهری عناصری هستند که توانایی و ظرافت فراوانی برای تامین اهداف ساماندهی منظره شهری دارند. اهداف سه گانه زیباسازی، هویت بخشی و خواناسازی محیط، دارای مهمترین کارکرد در شهر است. در این راستا بهسازی و ساماندهی مبلمان شهری یکی از رهیافت های سازنده برای بهبود کیفیت محیط شهری، زیبایی شهری و برآوردن نیازهای مختلف شهروندان می باشد که تاثیر مبلمان شهری بر زیبایی و سیمای بصری شهر مورد بررسی قرار گیرد و مشخص شود چگونه مبلمان شهری باعث ارتقاء زیبایی فضاهای شهری به صورت های مختلف می شود.

اصطلاح زیبایی ‌شناسی از یک واژه ی یونانی گرفته شده که ادراک حسی معنا می‌دهد. 

شهر از ديد كارشناسان و صاحبان تئوري شهرسازي در دنيا معاني متفاوتي دارد و از ميانه قرن بيستم در تمام دنيا اين معاني به هم نزديک شده‌اند. شهرها محل تعامل شهرونداني ا‌ست كه در آن زندگي مي‌كنند، نه خيابان هائی براي عبور و مرور و هدف زندگی شهرنشيني امروزه زندگي كلوني‌وار آدمها در كنار هم و به شيوه هزاران سال قبل نيست. هدف مطلوب شهرهاي امروز ايجاد محيطی خلاق و پرورنده براي مردمي است كه در آن زندگي مي‌كنند. شهرهاي امروز علاوه بر رفع نيازهاي فيزيكي پاسخي براي نيازهاي رواني، روحي و فرهنگي ساكنانشان دارند و تنها در اين صورت است كه شهر تجلي رفتار اجتماعي ساكنينش است و مي‌توان آن را به نظم در آورد و كنترل نمود. در غير اين صورت اگر بديهي‌ترين اصول مديريت شهري در شهرها رعايت نشود و خرد جمعي ناديده انگاشته شود، نظمي كه بايد در آن به چشم نمي‌خورد و به مرور به شهري تبديل مي‌شود كه وابستگي ميان شهر و شهروندانش را از دست مي‌دهد. اينگونه شهرها براي كنترل، رشد و بسط اجتماعي و ... نياز به هزينه‌هاي فراواني دارند كه مسئوليت تأمين آن مستقيماً بر عهده مردم و بر دوش مديران آن است.

دانش زیبایی‌شناسی یکی از شاخه‌های فلسفه‌ است و یکی از ارزش های اساسی سه‌ گانه در فلسفه ی یونانی، یعنی «حقیقت»، «خیر» و «زیبایی» را تشکیل می‌دهد. زیبایی اگرچه، به‌ دلیل جدایی نسبی آن از نیازهای اولیه ی انسانی، کمتر از دو ارزش دیگر مورد توجه قرار داشته، ولی با وجود این، همواره تأثیر آن در روان انسان و سعادت‌ او، تا حدودی معلوم و شناخته شده بوده است.

تجربه ی زیباشناختی در معماری، به طور عمده، بر روابط انتزاعی شکل‌ها، تعریف فضا و عناصری‌ که آنها را خوشایند و لذت‌بخش می‌سازد مثل‌ ضرباهنگ (ریتم)، رنگ و سایه روشن استوار است. احساس زیباشناختی در عرصه ی طراحی و سیمای شهر نیز به همین‌گونه است، ولی بیشتر بر روی فضا، که در اینجا خصلتی گسترده ‌تر دارد، تأکید می ‌ورزد.

نکتهء مهم در زیبایی‌شناسی محیط شهری یا سیمای شهری، روحیه و خصلت فرد دریافت ‌کننده‌ است. برای ارزیابی معماری یک بنا، معمولا آن را جدا از محیط مورد ملاحظه قرار می‌دهند، اما یک‌ طراح شهری به آثار عرصه ی وسیعی از بناها و فضاها می‌اندیشد. محیط شهری، احتمالا کمتر مورد توجه بازدید کنندگان و سیاحان قرار می‌گیرد، زیرا آنان به طور آگاهانه یا نسبتا آگاهانه، بناهای خاصی را برای تماشا برمی‌گزینند، اما شهروندانی که در شهر زندگی‌ می‌کنند آشنایی زیادی با محیط خود دارند و هر روزه در فضاهای آن حرکت می‌کنند. ممکن است‌ که آشنایی شهروندان با محیط پیرامون خود بسیار عمیق باشد و ممکن است که نسبت به آن‌ علاقه‌مند یا بی‌علاقه باشند. همچنین ممکن است که‌ آگاهی آنان از محیط خود بسیار ناچیز و مبهم‌ باشد که در این صورت نیز علاقه و یا عدم علاقه‌ زیبایی، کیفیت یک‌ پدیده ی عینی و مستقل از ادراک کننده ی آن نیست، بلکه ارزشی است که از سوی فرد دریابنده‌ به یک وجود عینی‌ مثل یک منظره ی طبیعی، یک بنا، یک پرده ی نقاشی، یک شعر و یا یک آهنگ موسیقی‌ افزوده می‌شود. بنابراین، اینکه‌ چه چیزی زیبا و چه چیزی زشت‌ است، به عقیده ی فرد بستگی دارد.

امروزه بايد بپذيريم كه شهر، محل زندگي مجموعه‌اي از انسانها با نيازها و سلائق مختلف است، يک خانه بزرگ كه هيچكس حق ندارد سليقه شخصی و يا سازمانيش را بر آن حاكم نمايد. تنها در چنين حالتي است كه مي‌توان زمينه مشاركت همگاني را در كليه فعاليت هاي منطقه‌اي و ملي فراهم آورد. اكنون وقت آن فرا رسيده كه ما نيز به عنوان ساكنان و يا مديران اين كلانشهر، با نگاهي جديد به شهر آغازگر راهي باشيم براي رسيدن به شهري خلاق، پرورنده، مستعد و زيبا. شهري با رونق اقتصادي و فرهنگي كه ساكنان و مسافرانش از حضور در آن لذت ببرند و از هر فرصتي براي ارتباط با شهر استفاده كنند. شهر خوب، لزوماً شهري بزرگ نيست، شهري با مسافران زياد نيست، شهر خوب، شهري با پروژه‌هاي بزرگ و سازوكارهاي سنگين نيست، شهر خوب، شهري با جمعيت زياد، ماشين هاي آخرين مدل و بازارهای رنگين هم نيست. شهر خوب، شهري است كه خوب مي‌بيند، خوب مي‌شنود، هيچكس را از ياد نمي‌برد و جای كسي در آن خالی نيست.

*کارشناس ارشد معماری و مدرس دانشگاه