گفت وگوی اختصاصی اتحادخبر با دکتر عبدالنبی امیری؛ دکتری اقتصاد انرژی از دانشگاه مالزی

اتحادخبر: وضعیت اقتصادی استان بوشهر را چگونه ارزیابی می کنید؟

دکتر امیری: بهتر است ابتدا فضای اقتصادی کل کشور را مورد بررسی قرار دهیم و بعد از آن وارد فضای اقتصادی استان بوشهر شویم. چون فضای جز ناشی از وضعیت فضای کل می باشد.

همگان می دانیم که فضای اقتصادی کشور در چند سال اخیر چه مسیری را طی کرده است. همه چیز از ابتدای سال 2012 میلادی یعنی ابتدای زمستان سال 90 شروع شد که قیمت دلار ناگهان به دو برابر افزایش پیدا کرد. اما چون انبار های مملکت و مواد اولیه مورد نیاز صنایع تا حدی از قبل خریداری شده بود این افزایش نتوانست بر وضعیت اقتصادی تاثیرات خیلی مخربی بر جای بگذارد و رشد اقتصادی کشور کاهش یافت و به 2.5 درصد رسید اما نتوانست بحران ایجاد کند و صنایع تا حدی توانستند مقاومت کنند و اقتصاد سرمست از قیمت بالای نفت خام توانست سرپا بماند. و چون تا پایان سال 90 زمان زیادی باقی نبود این آشفتگی با یک دوره تاخیر چند ماهه روبه رو شد و کمتر نمودی در سال 90 داشت. اما وخامت از آنجا شروع شد که دولت وقت نتوانست بودجه سال 91 را به موقع تقدیم مجلس کند و نادرترین اتفاق بودجه ریزی یعنی بودجه موقت دو دوازدهم برای کشور ریخته شد (البته این اتفاق در زمان جنگ نیز یکبار اتفاق افتاد که ناشی از شرایط خاص کشور در زمان جنگ بود) همین تاخیر دولت در ارائه بودجه و افزایش تحریم ها موجب شد که پول ملی دوره بسیار بدی را آغاز کند. دوباره در شهریور ماه سال 91 بود که دلار و ارزهای خارجی گران شدند (در واقع پول ما ارزش خود را از دست داد) و هر دلار معادل 35 هزار ریال و تا آخر همین سال به برابری یک دلار در مقابل 43 هزار ریال رسید.

تحریم ها و مدیریت غلط اقتصادی و آشفتگی بازار سیاسی تاثیر خود را بر اقتصاد به جای گذاشت (امروزه ارزش پول یک کشور فقط به طلای ذخیره شده در بانک مرکزی نیست بلکه به مراتب به عوامل سیاسی و ارتباط با جهان خارج وابسته تر می باشد).

بنگاه های اقتصادی نیازمند واردات کالاهای اولیه و نوسازی و تعمیر ماشین آلات بودند اما دو اهرم تحریم و کاهش ارزش پول ملی و درنتیجه گران تمام شدن خرید مواد اولیه و ماشین آلات همانند یک انبر خیلی قوی شروع به تخلیه و له نمودن بنگاه های اقتصادی و تولیدی نمود. سر رسید وامها، نبود توان خرید در مردم، عدم پرداخت دستمزد و حقوق کارکنان واحد های تولیدی، نبود خریدار خارجی و تحریم کالاهای ایرانی، کمر تولید کنندگان را خم نمود. آغاز ورشکستگی بنگاه ها بود. آنها نیازمند حمایت دولت بودند. اما دولت خودش گرفتار مشکلات ناشی از تحریم های ظالمانه بود کاهش تولید شدید نفت خام، کاهش درآمد مالیاتی و عدم توان بنگاه ها برای پرداخت مالیات دولت را با مشکلات بسیار شدیدی روبه رو کرده بود. پرداخت یارانه های بی برنامه و بسیار نا به جا، دولت را به سمت وضعیت بد اقتصادی پیش می برد.

سال 91 با رشد منفی شش درصد اقتصادی به پایان رسید نبود رشد اقتصادی به معنای ایستایی رفاه در وضعیت قبل و منفی شدن آن یعنی کوچک شدن سفره کلی مردم و فشارهای مضاعف بر مردمان یک سرزمین خواهد بود.

در چنین فضایی صنعت توان خود را از دست می دهد و فضای اقتصادی بسیار شکننده و بحرانی خواهد بود. در خلال سال 91 تورم به بیش از چهل درصد رسید. یعنی اقتصاد دچار تورم رکودی شده بود.

وضعیت اقتصادی تمام مملکت به دلیل عدم مدیریت صحیح از یکسو، برخی واگذاری های مساله دار و متاسفانه وجود اختلاس و فساد مالی در برخی از مدیران و کارمندان عالی رتبه دولت قبل از سوی دیگر و همچنین تحریم های ظالمانه قدرت های جهانی علیه مردمان سرزمین ما از جهت دیگر، سه ضلع مثلثی بودند که اقتصاد را دچار بحران و بیماری کرده بود.

فضای سال 92 فضای انتخاباتی بود و از ابتدای سال ایجاد امید و تغییر در مردم توانسته بود فضای اقتصادی را از التهاب های سال قبل تا حدی به دور سازد هر چند نرخ برابری دلار بالا بود اما تقریبا فضا در یک آرامش رکودی به سر می برد.

با تغییر دولت فضا به سمت آرامش حرکت کرد.

در همه این برهه ها، فضای اقتصادی و تولیدی بوشهر نیز بهتر از دیگر قسمت های کشور نبود که حتی ضعیف تر هم بود. به دلیل وجود وضعیت بندری استان بوشهر و ارتباط آن در پهنه وسیعی از مرزهای آبی کشور و پتانسیل ارتباط تجاری با جهان خارج و از سوی دیگر وجود منابع بسیار عظیم نفت و گاز در این منطقه، شاید بتوان گفت بیشترین فشار این بحران بر اقتصاد بوشهر وارد آمد. جایی که 95 درصد صادرات نفت خام کشور از آن منطقه انجام می شود. تولید گاز مورد نیاز کشور و صادرات آن از منطقه عسلویه بوشهر صورت می پذیرد. و استانی که اغلب شهر های آن بندری است و اقتصاد آن ها وابسته به مبادلات تجاری و اقتصادی بر پایه تجارت شکل گرفته است. این وضعیت بحرانی اقتصاد کشور، بوشهر را به مراتب در وضعیت بدتری از سایر نقاط کشور قرار داده بود.

با ایجاد تغییرات در دولت در پایان نیمه اول سال 92، و شروع همزمان برای ارتباط با دنیای خارج و نشان دادن چهره واقعی صلح طلب مردم ایران در صحنه جهانی، وضعیت مراودات تجاری با کشور های خارجی بهبود یافت. رغبت شدید ایجاد شده در کشورهای خارجی برای از سرگیری مراودات اقتصادی با ایران، فضای اقتصادی و تولیدی کشور را به سمت بهبود نسبی حرکت داد. دلار به سمت کاهش قیمت حرکت کرد و قول هایی برای بهبود وضعیت اقتصادی بنگا ها داده شد. تعدادی از بنگا ها شروع به فعالیت نمودند. اما فقط دو ضلع مثلث بهبود یافت ضلع تغییر مدیران مشکل دار و سپردن آن ها به دست قانون و ضلع دوم، تغییر وضعیت کلان مدیریتی کشور و بهبود نسبی آن و تبدیل آن از بحران آفرینی به نمایش چهره واقعی صلح طلبی کشور ایران و مردم این سرزمین. اما ضلع سوم فشار هنوز وجود دارد و آن تحریم های بین المللی است. باید این مشکل سوم حل شود تا بتوانیم شاهد سرمایه گذاری های بین المللی و مراودات تجاری با جهان خارج باشیم. اگر کارشکنی برخی کشورها نبود شاید تا پایان سال 2014 توافقات به انجام رسیده بود و اکنون کشور ما در وضعیت بسار بهتری قرار داشت.

به هر صورت با تمام تلاش دولت و برنامه ریزی بسیار بزرگی که انجام شد دولت آقای روحانی توانست رشد اقتصادی را از منفی شش درصد به مثبت سه درصد برساند یعنی 9 درصد بهبود و آن هم در همان فضای تحریم ها و این یعنی چیزی شبیه به معجزه.

در تغییر دولت نسیم تغییر به بوشهر نیز وزیدن گرفت وضعیت اقتصادی به ثبات رسیده و حرکت های بسیار خوبی ناشی از مدیریت بهتر گمرکات و تغییرات ناشی از مدیریتی کلان استان به دلیل وجود یک عزم جدی در دولت کاملا مشخص است. با تغییر و قرار دادن یک استاندار جوان و فعال و بومی که به فکر بهبود وضعیت و نمای کلی بوشهر است، می توان امیدوار به تغییرات خوبی بود، اما به دلیل وضعیت خاص بوشهر و نقش آن در مبادلات بین المللی ایران با جهان خارج، بهبود وضعیت و شکوفایی آن را در ایجاد توافقات و برداشتن تحریم ها خواهد بود. بسیار امیدوار خواهیم بود که با لغو تحریم های بین المللی، وضعیت معیشت مردمان ما و وضعیت اشتغال در برگترین پروژه تاریخ مملکت (پارس جنوبی و شمالی) و پروژه های پتروشیمیایی شمالی استان، شاهد بزرگترین تغییرات باشیم. با رفع تحریم ها  استفاده از دستگاه های آب شیرین کن وضعیت منابع آبی استان تغییر خواهد کرد و سایه شوم تحریم از سر آب و آبیاری و به تبع آن فضای سبز و کشاورزی ما بدور خواهد شد. و آب آشامیدنی مردم نیز از سایه تحریم بیرون خواهد آمد.

فضای اقتصادی بوشهر منتظر روزهای آتی است و امید بسیاری برای بهبود همه جانبه مراودات و زندگی مردم وجود دارد.

اتحادخبر: با توجه به احیای سازمان مدیریت و برنامه ریزی در کشور، چه تاثیری در وضعیت اقتصادی استان خواهد داشت؟

دکتر امیری: اگر یک کشور و وضعیت اقتصادی و اجتماعی آن را به بدن یک انسان تشبیه کنیم. دو قسمت حیاتی وجود دارد به نام قلب و مغز و عدم فعالیت چند دقیقه ای ای هر کدام موجب مرگ این کالبد خواهد شد. و هیچکدام از این دو عضو نیز نمی تواند نقش دیگری را اجرا کند. مغز وظیفه برنامه ریزی و ارائه راهکار را به عهده دارد و قلب وظیفه خون رسانی و رساندن مواد مورد نیاز به اعضای بدن.

حال همین وضعیت را در کالبد یک جامعه شبیه سازی می کنیم. سازمان مدیریت و برنامه ریزی مغز این جامعه است و استانداری قلب این کالبد.

سازمان مدیریت باید برای بهبود امور برنامه ریزی کند و قلب باید مواد مورد نیار را به تناسب ضروریات به قسمت های مختلف هدایت نماید. ناگفته نماند که خود مغز نیز بدون مواد مغذی صادره از قلب توان زندگی ندارد.

حال بیاییم مغز را به قلب پیوند بزنیم چه خواهد شد؟ همانی خواهد شد که دولت قبل با از بین بردن سازمان مدیریت و ادغام آن با استانداری انجام داد. جامعه ما تبدیل شد به انسانی که مغزش درون قلبش قرار دارد. و از قسمتی از قلب باید به جای انجام وظیفه خود, به کاربرنامه ریزی بپردازد.

جامعه نیاز به برنامه ریز دارد. و این عمل در سازمانی با همین نام انجام خواهد شد. احیای سازمان مدیریت و برنامه ریزی یا برنامه و بودجه یا هر نام دیگری با همین کارکرد، می تواند کشور را از انجام تصمیمات خلق الساعه ای و یک دفعه ای برحذر دارد.

برنامه ریزی یعنی تفکر و پیش بینی نتایج انجام یک کار و یافتن بهترین روش از بین روش های موجود با کمترین هزینه و بهترین کارکرد. این مهم در امورات ریز و خرد، شخص محور و فردیست اما در امورات اجتماعی و اقتصادی نیازمند یک مرکز تصمیم گیر کلان اقتصادیست. حذف آن و یا در اختیار گرفتن آن یعنی حذف قدرت تفکر، یعنی یک نفر برای همه تصمیم بگیرد. اعمال تصمیمات ذهنی یک فرد بدون توجه به نظر سایرین. این عملکرد نتیجه خود را در اقتصاد ما نشان داد.

به نظر می رسد با فعالیت مجدد سامان برنامه ریزی کشور و به پیرو آن ، احیای این سازمان در استان بوشهر ، شاهد رونق دوباره اتاق فکر و تصمیم گیری های جمعی خواهیم بود و از تصمیمات محفلی و باندی به سرعت فاصله گرفته و نیروهای توانمند برنامه ریز در تمام زمینه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، تولیدی و ... شروع به ایجاد حرکت های برنامه محور نمایند و استان ما نیز برای اجرا و اتمام برنامه پنجم اقتصادی و شروع یک سینرژی و هم افزایی و خرد جمعی، برای برنامه ریزی برنامه ششم اقتصادی اجتماعی جمهوری اسلامی ایران نمود یابد. و موجب تقویت جایگاه استان بوشهر در نمای کلی مملکت و ارائه راهکارهایی برای استفاده از حداکثر ظرفیت این استان عزیز و ثروتمند برای بهبود شمایل کلی استان و در نتیجه کشور باشد. تقریبا ده سال دیگر تا سال 1404 داریم و رهبر معظم یک برنامه کلی را برای کشور در این سال تبیین نموده اند. فرصت زیادی نداریم. این سال های اخیر که به کلی از این برنامه دور بودیم با احیای این مرکز برنامه ریزی باید دوباره قطار اقتصادی استان و کشور را به روی ریل صحیح آن هدایت کنیم.

باید همه با هم به و بنگاه های تولیدی کشور کمک کنیم. نیاز به حرکتی جهادگونه دارد.

اتحادخبر: اقتصاد استان چه ارتباطی با صنعت نفت و گاز برقرار کرده است؟ ارزیابی اقتصادی شما از این ارتباط چگونه است؟

دکتر امیری: شاید بهتر باشد بگوییم صنعت نفت و گاز چه ارتباطی با اقتصاد استان ایجاد کرده است؟ این ارتباط دو طرفه است اما مزیت آن وقتی بیشتر است که این ارتباط از جانب نیروی قوی با نیروی ضعیف تر باشد. البته باید به این نکته نیز توجه داشت که صنعت نفت و گاز، خود قسمتی از اقتصاد است.

برای برآورد این مهم نیاز به آمار های دقیق تری می باشد. متاسفانه در جامعه ما دسترسی به آمار از دسترسی به هر چیزی سخت تر است. آماری که حق مردم است. ما کمتر می دانیم که درآمد استان از قبل نفت و گاز چقدر بوده است. اطلاعات مان در زمینه هزینه کرد درآمدهای نفت و گاز در استان ناچیز است. مشخص نیست چقدر از درآمد صنایع نفت و گاز در استان هزینه می شود؟ آیا صنایع نفت و گاز، نیازمندی های خود را تا حد ممکن ازمراکز تولیدی استان تامین می کنند؟ یا برای تهیه جزئی ترین اقلام نیز از دیگر مناطق اقدام می نماید؟ بهتر است صنایع نفت و گاز آماری از خرید های خود و ارتباط مالی و اقتصادی خود با مرکز اقتصادی و تولیدی استان را منتشر نمایند تا بتوان در این زمینه دقیق تر اظهار نظر نمود.

اما با توجه به حجم پروازهای عسلویه و خارک و بهرگان به دیگر نقاط کشور به جای ایجاد این پروازها در مسیرهای درون استانی به نظر می رسد که مراودات اجتماعی و اقتصادی این مراکز با خارج از استان باید رقم بسیار قابل توجهی باشد که اگر این تزریق اقتصادی به شریان های استان بوشهر صورت بگیرد می تواند شاهد شکوفایی صنعت و تولید و اشتغال در استان بوده و مردمان استان ما از مزایای غیر مستقیم صنایع نفت و گاز نیز برخوردار شوند.

این ارتباط باید از طریق متولی صنعت استان یعنی سازمان صنایع و بازرگانی با مدیریت  مناطق نفتی و گازی به شکل بسیار قوی تر و نزدیکتری پیگیری شود. به نظر می رسد در این زمینه نیاز به انجام فعالیت های بسیار بیشتری از این نهاد وجود دارد./ ا.ح.