
اتحادجنوب: سید محمدمهدی جعفری: از آغاز متمدن شدن و شهرنشینی بشر و تشکیل اجتماعات، چه اجتماع طایفی، عشایری، ایلی، قبیله ای، روستایی و چه شهری، حکومت و حاکم و رئیس و فرمانروا و مدیر نیز، به شکل های گوناگون پدید آمده است و اتفاقاً بسیاری از این حاکمان، مجلسی برای مشورت، در کنار خود داشته اند. البته برخی از این مجالس تنها برای تأیید فرمان های،..
گفت و گو از مهدیه امیری
اشاره: سید محمدمهدی جعفری (زاده ۵ مهر ۱۳۱۸ خورشیدی؛ شهرستان دشتستان) نویسنده، مترجم، پژوهشگر متون دینی، فعال و زندانی سیاسی دوران پهلوی و استاد بازنشستهٔ دانشگاه شیراز است. وی در سالهای ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ همراه با سران و اعضای نهضت آزادی ایران در دادگاههای بدوی و تجدید نظر نظامی، محاکمه و به چهار سال زندان محکوم شد. جعفری در سال ۱۳۵۲ به مقطع فوق لیسانس زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران وارد شد و از پایان نامه خود تحت عنوان «پژوهشی در اسناد و مدارک نهج البلاغه» به راهنمایی استاد دکتر سید جعفر سجادی، دفاع کرد. وی در سال ۱۳۵۵ مجدداً در نهضت آزادی ایران به فعالیت پرداخت که تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران ادامه داشت. پس از انقلاب نیز وی همچنان در نهضت آزادی فعال بود و از آبان ۱۳۵۷ تا شهریور ۱۳۵۸ به عنوان مشاور سیاسی در دفتر آیت الله طالقانی به انجام وظیفه مشغول بود. در خرداد ۱۳۵۹ به عنوان نماینده مردم دشتستان (برازجان) به نخستین دوره مجلس شورای اسلامی راه یافت و در دوره چهار ساله نمایندگی در مجلس شورای اسلامی، در کمیسیونهای فرهنگی انجام وظیفه کرد. از سال ۱۳۸۳ که دوره کارشناسی ارشد نهج البلاغه در دانشکده علوم حدیث شهر ری تأسیس شد تاکنون، به همکاری در آن دانشکده و تدریس در آن رشته اشتغال دارد. وی در سال ۱۳۸۵ با رتبهٔ استادی از دانشگاه شیراز بازنشسته شد، ولی همچنان در دانشگاه شیراز و دانشگاههای دیگر به تدریس نهج البلاغه ادامه میدهد. دکتر محمد مهدی جعفری در گفت و گویی اختصاصی با اتحادجنوب از شکل گیری مجلس در ایران و سابقه ی فعالیت خود در مجلس شورای اسلامی می گوید:

اتحادجنوب: اساسن فلسفه و علت اصلی شکل گیری مجلس در ایران برای دستیابی به چه اهدافی بوده است؟ و تا چه اندازه در رسیدن به این هدف موفق بوده است؟
دکتر محمدمهدی جعفری: از آغاز متمدن شدن و شهرنشینی بشر و تشکیل اجتماعات، چه اجتماع طایفی، عشایری، ایلی، قبیله ای، روستایی و چه شهری، حکومت و حاکم و رئیس و فرمانروا و مدیر نیز، به شکل های گوناگون پدید آمده است و اتفاقاً بسیاری از این حاکمان، مجلسی برای مشورت، در کنار خود داشته اند. البته برخی از این مجالس تنها برای تأیید فرمان های خودکامانه حاکم، پدید می آمده است و برخی از آن ها ـ در موارد بسیار نادر و بسیار کم ـ اختیار اظهارنظر و دادن مشورت و رأی مستقل و خلاف نظر حاکم هم بوده اند. اما مجلس به معنای پارلمان یا مجلس شورا، اگرچه در برخی از کشورها پیشینه ای چند ساله دارد، به مفهوم امروزی و مستقل از حکومت و بیشتر به منظور «قانون گذاری»، پدیده ای نو و تازه است که بیشتر در اروپا و سپس آمریکا به کار گرفته شد و در سده های نوزدهم و بیستم به دیگر کشورها هم سرایت کرد از جمله کشور ما ایران که از سال های پایانی سده نوزدهم با آشنا شدن با فرهنگ و تمدن غرب، اندیشه محدود کردن قدرت مطلقه و رأی خودکامه سلطان و پادشاه و خاقان به ذهن مردمی که دارای خرد و اندیشه روشنی بودند، راه یافت و کم کم خواستار حکومت مشروطه و مجلس قانون گذاری شدند و چون ریشه اندیشه تحدید قدرت حاکم در اصول اولیه اسلام و سنت نبوی و سیره علوی بود، بیشتر رهبران و پیشگامان مشروطه خواه، علما و روحانیون بودند و فلسفه سیاسی آن را مجتهدی بزرگ، به نام آیت الله نائینی به عنوان «تنبیة الامة و نتزیة الملّة و یا دفاع از حکومت مشروطه» نوشت و اعلام کرد که جمع شدن عده ای به نام وکلای ملت در مجلسی به نام «مجلس شورا» به هدف محدودکردن قدرت مطلقه پادشاه، امری شرعی و عقلی است. اما پس از تشکیل مجلس و ترکیب ناهمگون نمایندگان و نفوذ قدرت های خودی و بیگانه، مجلس روز به روز از هدفش دورتر شد اگرچه گاهگاهی به علت وجود نمایندگان نادری مانند مرحوم مدرس و دکتر مصدق و چند تن انگشت شمار دیگر، به هدف اصلی نزدیک می شدند، اما در وجه غالب قریب به اتفاق، مجلس آلت دست و ابزار عملی کردن خواسته های ضدمردمی قدرت های داخلی و خارجی بود.
اتحادجنوب: آیا نخبه گرایی در بین نمایندگان اصلاح طلب مجلس وجود دارد یا خیر؟ تحلیل شما در این زمینه چیست؟
دکتر محمدمهدی جعفری: نماینده باید تا آن جا که به موضوع نمایندگی مجلس ارتباط دارد، نخبه باشد. لیکن این امر در شرایط کنونی ایران امکانپذیر نیست. زیرا انتخاب نماینده واقعی و طبیعی، بستگی به خواست و رأی مردم انتخاب کننده دارد و مردم هم معمولاٌ یا شاید بتوان گفت غالباً نخبه گرا نیستند بلکه کسی را می خواهند که مسائل و مشکلات روزمره آنان را رفع کند.
البته ممکن است از میان کسانی که بطور طبیعی انتخاب شده اند، نخبگانی هم باشند ولی اصولاً اندیشه نخبه گرایی، انتخابات و منتخبان را از مسیر درست منحرف می کند. بهتر است به جای اصطلاح «نخبه گرایی» اصطلاحی مانند: شایستگی، همگرایی، کارشناسی در قانون گذاری و مانند این ها به کار برد.
اتحادجنوب: آیا شما به این موضوع اعتقاد دارید که بدلیل تعارضاتی که در نمایندگان مجلس وجود دارد، مشکل اصلی "دولت در دولت"است؟
دکتر محمدمهدی جعفری: مشکل اصلی «دولت در دولت» نیست، بلکه کارشناسی و هرج و مرج است و در نتیجه ایجاد ناامیدی و بی تفاوتی در بین مردم و رواج فساد و امتیازخواهی و انحصارطلبی در میان گروهی از خاصّان است.
اتحادجنوب: پاشنه آشیل مجلس نهم را در چه موضوع یا موضوعاتی می بینید؟
دکتر محمدمهدی جعفری: نقطه ضعف بزرگ مجلس نهم در ناهماهنگی و عدم تناسب و تجانس و همگرایی گروه های مختلف نمایندگان با هم می باشد. حتی در میان نمایندگان مخالف که آنان هم با هم بر سر مخالفتشان با دولت همداستان و هم هدف نیستند و اصلاً خودشان هم برنامه معین و روشنی برای مخالفت ندارند و منتظرند عملی خوب یا بد از دولت سر بزند و آنان عکس العمل کارشناسانه ای از خود بروز دهند. نقطه ضعف نمایندگان اصلاح طلب و معتدل هم مرعوب بودنشان در برابر اکثریت مخالف تندرو است.
اتحادجنوب: روابط دولت اعتدال گرا و پارلمان اصولگرا به کجا خواهد رسید؟
دکتر محمدمهدی جعفری: دولت اعتدال گرا باید در برابر انتقادها، کارشکنی ها و سنگ اندازی ها هم اعتدال خود را از دست ندهد و با آرامش به برنامه های اصلاحی خود ادامه دهد تا به هر حال به جایی، اگرچه خیلی مطلوب نباشد، بطور نسبی مطلوب برسد، زیرا مخالف می خواهد با رفتار و گفتار خود، دولت را عصبانی کند تا در عصبانیت کار و سخن نادرستی از او سر بزند و فوری مچش را بگیرد یا در نزد افراد مانند خودش قیافه حق به جانب بگیرد و کار را خراب تر کند.
اتحادجنوب: با توجه به عوامل نسبتاً بازدارنده ای که در مسیر همگرایی نمایندگان مجلس وجود دارد، نقش و کار دولت در عرصه سیاست داخلی چگونه تعریف می شود؟
دکتر محمدمهدی جعفری: اگر منظور مجلس نهم است، نقش دولت در سیاست داخلی، چنانکه می بینیم، دچار تناقض ها و دردسرهای فراوان (برای ملت) شده است و می شود.
اتحادجنوب: تصویری که از فضای سیاسی مجلس نهم وجود دارد، گویای این است که بر کرسی های سبز آن، 5دسته یا گروه نشسته اند. 1-اصلاح طلبان، اعتدالیون، اصولگرایان تندرو و مشهور به جبهه پایداری، اصولگرایان منتقد اما آرام و افراد مستقل از چهار گروه فوق. نظر شما در این زمینه چیست؟ آیا با این وضعیت امکان همگرایی در مجلس هست؟
دکتر محمدمهدی جعفری: همگرایی با دسته بندی های گوناگون ناهمگرا امکان پذیر نیست و انتظار چشمداشتی هم از این مجلس نهم برای همگرایی (اگر منظورتان با دولت باشد) نمی رود. بلکه باید فراکسیون های مختلف برای «قانون گذاری» در جهت درمان دردهای مزمن و درمان ناپذیر این ملت با یکدیگر همگرا شوند و با خودشان و با دولت در چاره سازی و درمان دردها به رقابت و مسابقه بپردازند و همه نمایندگان مردم، با هر گرایشی و دولت در برابر توطئه های بیگانگان بایستند. به هیچ دشمن و بدخواهی اجازه نفوذ و عملی کردن نقشه های ضدّمردمی شان ندهند.
اتحادجنوب: با توجه به وضعیت سیاسی موجود و مواردی که در مجلس بوجود آمده است، ترکیب مجلس دهم را چگونه ترکیبی می بینید؟
دکتر محمدمهدی جعفری: به نظر من مجلس دهم، یک مجلس نیرومند و مطلوبی که بتواند برنامه های مؤثری به نفع مردم ـ نه دولت ـ به اجرا درآورد، نخواهد بود. اصولاً مجلس نمایندگان نباید در خدمت دولت و لزوماً با آن هماهنگ باشد، بلکه نمایندگان باید هم خود برنامه ها و طرح هایی برای امور سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه داشته باشند و هم اگر دولت لوایحی به مجلس بدهد که برخلاف آن برنامه ها و طرح های خودشان باشد، با دلسوزی و استدلال و با آرامش، اصلاح کنند و اگر برنامه لایحه دولتی با طرح های خودشان هماهنگ بود، آن ها را تایید و تشویق و تقویت کنند.
البته نقش هوشیارانه و فاغل گیر کننده مردم ایران را نباید فراموش کرد. این نفش و روحیه باعث می شود که بیشتر پیش بینی ها درست از کار درنیاید.
اتحادجنوب: به عنوان اولین نماینده دشتستان، چه مقایسه ای بین فضای سیاسی زمان حضور شما و فضای حال حاضر می توانید داشته باشید؟
دکتر محمدمهدی جعفری: اصولاً مقایسه در میان دو مجلس یا چند مجلس با یکدیگر، در زمینه های مختلف، درست نیست. اما می توان گفت: که فضای سیاسی آن دوره (بجز سال اول) فضای بسیار ناآرام، سرشار از تهدید، اضطراب و درگیری ها و رخدادهای نامطلوب و غافلگیرکننده بود، لیکن فضای سیاسی کنونی خیلی می تواند بهتر از آنچه هست باشد.
اتحادجنوب: عمده ترین مورادی که شما درمجلس دنبال می کردید چه مواردی بوده و آیا در حال حاضر نمایندگان فعلی این موارد را دنبال می کنند؟
دکتر محمدمهدی جعفری: چون برخی از آن ها را فراموش کرده ام و برخی هم قابل گفتن نیست، پاسخ نمی دهم.
سید محمدمهدی جعفری ؛ نخستین نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی