قاسم تنگسیرنژاد
1-  در هیچ جای دیگر انسان همدردی عمومی و عمیق نسبت به سرنوشت قهرمانان درام، به قدری که در تعزیه های ایران هست احساس نمی کند. (فردریش روزن در مقدمه ای بر مجموعه تعزیه در ایران نوشته لیتن، برگرفته از بخشی از مقاله نوشتاری در باب تعزیه از عبدالحسین زرین کوب، الفبای تئاتر، نازنین دادور، نشر افراز، صفحه 244)
2-  سازندگان این نمایشنامه ها [تعزیه نامه] آنقدر قریحه و استعداد نداشته اند که حرفه ی خود را متحول کرده و همین نکته سبب شده است که این نمایشنامه ها هیچ ترقی و توسعه نیابد و همچنان درمرحله ساده و ابتدایی باقی بماند. (عبدالحسین زرین کوب، همان)
   تاثیر تعزیه بر هیچ کس پوشیده نیست اما این موضوع به تنهایی کافی نمی باشد و بدون اغراق می توان گفت مقوله ی « اجرا » Performance از اهمیتی دو چندان برخوردار است. بی توجهی و غفلت از آن – اجرا- می تواند موجب از دست رفتن مخاطبان جدید/نسل جدید شود. با اندک تاملی می توان دریافت، مخاطبان سنتی تعزیه کم کم جای خود را به مخاطبان مدرن می دهند و این بخشی از اصل جایگزینی نسل هاست. اما با این وجود، متاسفانه شیوه های اجرای تعزیه در طول سال ها تاکنون اندک تغییری نکرده یا اگر هم تغییری کرده بسیار جزیی بوده است. البته نگارنده کاملا معتقد است که این تغییرات نباید به بنیاد تعزیه آسیب برساند و چنین تغییری به هیچ وجه مد نظر نیست. منظور ضعف های تکنیکی شبیه خوانان و نسخ تعزیه است که در این سال ها ضربات سهمگینی را بر پیکر این نمایش/آیین وارد کرده است. نگارنده در این این یادداشت قصد دارد به «تعزیه در دشتستان» بپردازد و صحبت در مورد آسیب های تعزیه را به متخصصان می سپارد.

   طبق آمارهای رسمی سال گذشته در دشتستان بیش از 300 مورد اجرای تعزیه وجود داشته است و به نظر می رسد امسال این رقم افزایش پیدا کرده باشد. به موازات این اتفاق آثار اجرا شده از نظر تکنیکی دچار ضعف های بسیار زیادی هستند. البته چند مورد معدود را باید استثنا دانست. این آثار که در برخی از نقاط دشتستان اجرا می شوند، خوشبختانه توانسته اند کیفیت خود را حفظ کرده و سعی در ارتقای آن نیز بنمایند. اما متاسفانه این آثار به شدت در « اقلیت » هستند. نگارنده گاه شاهد تعزیه هایی بوده که حرکات عجیب و دور از شان این نمایش حتی خنده و تعجب تماشاگران را به همراه داشته است. حال نمی دانم نام این حرکات را باید بدعت گذاشت یا نوآوری؟! یا این حرکات را باید از روی آگاهی دانست یا بی اطلاعی؟ آنچه که محرز است، چنین تعزیه هایی به سرعت در این منطقه - به  طور خاص - و در سایر نقاط کشور - به طور عام - در حال رشد هستند و این رشد قارچ گونه بزرگترین تهدید برای این گونه هنری باشد. می توان ادعا کرد این رشد بی رویه بیش از فرمان رضا شاه - مبنی بر ممنوعیت اجرای تعزیه در برهه ای از تاریخ – باعث تضعیف آن می باشد.
   وجه مشترک این نوع تعزیه های سخیف، وجود تعزیه خوانانی جوان و بدون هرگونه آموزش اولیه در خصوص شیوه های اجرا یا حتی تاریخ تعزیه است. این شبیه خوانان بدون داشتن هرگونه مهارتی در شیوه های آواز یا موسیقی ایرانی و بدون شناخت کافی درباره هنر تعزیه و بدون گذراندن دوره ی آموزشی خاصی، وارد این حوزه می شوند. البته باید اشاره کرد در حال حاضر هیچ دوره ی آموزشی در این زمینه وجود ندارد. متولیان امر باید امر آموزش در این زمینه را جدی بگیرند و مبادرت به برگزاری دوره های آموزشی با حضور اساتید برجسته نمایند. متاسفانه ایشان – متولیان فرهنگی – با تکیه بر مردمی بودن تعزیه راه ورود افراد غیرمتخصص و نابلد را به این هنر هموار کرده یا بهتر بگویم « تحمیل » کرده اند. در واقع تعزیه از این طرف بام در حال افتادن است!
   لزوم تصحیح نسخ تعزیه موجود و زدودن اشعار ضعیف از آن ها امری بسیار ضروری است. متاسفانه نسخ موجود و معین البکاهای تازه وارد ضعف های متعددی دارند. متخصصان باید به طور ویژه به این موضوع توجه نمایند. در واقع تعزیه مدنظر این یادداشت هم از ضعف متون رنج می برند و هم از کارگردان های – معین البکا -  ضعیف. در سال های گذشته، تلاش برای برگزاری همایشی استانی در این زمینه به علت « نبود بودجه » از بین رفت و این همایش برگزار نشد. در صورت برگزاری این همایش فعالان این حوزه می توانستند از اساتید برجسته ای بهره مند گردند. البته اکنون هم دیر نیست و می توان این همایش را برگزار نمود.      
   تعزیه جنوب به طور عام و دشتستان به طور خاص دارای ویژگی های منحصر به فردی است که می توان با پرورش این انگاره های خاص، توجه متخصصان را به خود جلب کرد. همان طور که تعزیه ی درودگاه به سرپرستی معین البکاء برجسته کشور، « حاج حسن فخاری » به این مهم دست یافته و تحسین اساتید را برانگیخته است. واضح است که عدم توجه به این مسائل خطرهای جبران ناپذیری را متوجه تعزیه خواهد کرد و چه بسا باعث جدایی مخاطبان از این هنر برجسته شود. به طور قاطع باید گفت، درصورتی که متولیان همچنان غافل بمانند، در آینده ای نه چندان دور باید در سوگ تعزیه نشست. یک بار دیگر خوانندگان محترم را به تامل در جملات ابتدای این یادداشت از مرحوم زرین کوب دعوت می کنم. /ج