
اتحادجنوب:این بنا در دشت پشتپر و در نزدیکی گور دختر قرار گرفته است.وضع موجود نشانگر آن است كه اين كوشك درون حصاريكه از جبهه غربي رودخانه معروف به بزپر جريان دارد و سازندگان آن بر طبق اصول معماري....
این بنا در دشت پشتپر و در نزدیکی گور دختر قرار گرفته است.وضع موجود نشانگر آن است كه اين كوشك درون حصاريكه از جبهه غربي رودخانه معروف به بزپر جريان دارد و سازندگان آن بر طبق اصول معماري و شهر سازي دوره ساساني، با الهام از سبك خندق سازي در دورهی پارت اقدام به ساختن خندقي کردهاند که براي امنيت بيشتر از جريان آب رودخانه در اطراف بنا استفاده نمودهاند. از طرفي سازندگان اين بنا نقشه ترسيمي خود را بر طبق اصول معماري كاخ اردشير اجرا نمودهاند. ناگفته نماند كه اين نوع رعايت معماري و طراحي ساختمان در اوايل دوره ساساني در بيشتر نقاط ساسانينشين رعايت شده است . چنانكه در منطقه خيرك پشت پر با مظاهر شواهد اين نقشهی ساختماني برخورد ميكنيم . این بنا با مصالح لاشهسنگ و ملاط گچ ساخته شده است. در كوشك اردشير آثاري از گچبريهاي دندانهموشي، گوشوارهها، لچكي و گوشوارههاي بسيار جالب و پيشرفته، ما را تا اواسط دوره ساساني و نزديك كاخ سروستان ميكشاند. طول و عرض این بنا 40 ×50 متر است.
کوشک اردشیر مشتمل بر اتاقها و رواقهای بزرگ و کوچک و ایوانی رو به شرق دارد که درگاه آن در حدود 580 سانتیمتر و ارتفاع بلندترین قسمت طاق در حال حاضر نزدیک به شش متر میباشد. دهلیز باریکی به عرض و طول تقریبی12×5/1 متر در طبقهی دوم این کوشک در جهت شمال و جنوب باقی مانده که کمتر از سایر قسمتهای بنا دستخوش ویرانی گردیده و در ظاهر اتاق کوچک زیر این دهلیز در طبقهی اول واسطهی ارتباط قسمتهای شرقی و غربی بنا بوده است. اکنون بیشتر اتاقها و رواقها ویران گردیده است.
در فاصله 100 متري جبهه شمالي كوشك اردشير پشتپر استخری آب به صورت گرد و سكوهاي مسطح براي نشستن در اطراف آن موجود و مقداري نمايان است كه احتياج به مرمت دارد . در كنار اين استخر آب رودخانهي خفر يا رودخانه پشتپر جريان دارد كه به يقين در زمان ساساني انشعابي براي هدايت آب در اين آبگير پيش بيني شده بود كه از مركز حوض موجود به صورت فوارهاي جهش نمايد . متأسفانه اين بنا و نظاير آنرا در اين منطقه، همگي به نام آتشكده معرفي كردهاند كه هيچگونه ارتباطي با معابد آتش ندارد.
زندان پشتپر

یکی از بناهای عصر ساسانیان که در دامنهی معروف به کمونه و در حاشیهی رودخانهی پشتپر وجود دارد، زندان دورهی ساسانیان است. این اثر با استفاده از لاشهسنگ و ملاط گچ ساخته شده و از نظر منظر، شکل و فرم با همهی بناهای ساسانیان تفاوت دارد. این بنا در فضایی به ابعاد 42×42 متر احداث شده است.
ویژگیهای این اثر عبارت از این است که، ابتدا بنایی تونلمانند به صورت دالان عمیق به طول و عرض 20/1×8 متر به صورت شرقی- غربی در عمق زمین ساختهاند. این دالان تحتانی در مرکز با دالان دیگری با جهت شمالی– جنوبی که با همان ابعاد ساخته شده، تلاقی میکند و در زیرزمین تشکیل چهار صفهای را میدهد. در بالای تونل زیرزمین و در بخش قدامی آن فضایی مربعشکل به ابعاد 8×8 متر تشکیل اتاق مربعشکل یا گنبدی بلند داده که جایگاه مسئولین زندان بوده و از درون آن مکان راهروهایی به رواقهای زیرزمینی برای دسترسی به دالانهای زیر زمین منتهی میشود. در اطراف این اتاق گنبددار، اتاقهای مستطیلشکل کوچکی به طول و عرض 6×3 متر وجود دارد که دارای مدخلهای روشنایی برای رواقهای زیرزمین بوده و در مواقع خاص زندانیان را احضار و پس از سؤال و جواب، دوباره آنها را به زیرزمین میفرستادند. در شکم زیرزمین مکانهای زندانیان از طرف شرقی- غربی هم دو دالان عمیق و طولانی با راهروهایی پیچیده ساخته شده که در مکان اصلی جایگاه زندانیان همدیگر را قطع میکنند. در کنار رواق یا دالانهای عمیق دوراهی کانالمانند باریک به صورت تنگ و تاریک به طول و عرض 1.20×4 متر ساخته شده که در هنگام ورود و خروج از آنها، جان زندانیان را به لب میآوردند تا باب گفتوگو را بگشایند. مشخص نیست که این زندان ساسانیان تا چه زمانی فعال بوده است.


