
اتحادخبر - ترانه فرخی:مرگ تلخ سوگند صیادی، دختر ۱۶ سالهای که بنا بر روایتهای منتشرشده، قربانی خشونت پدر خود شد، تنها یک حادثه خانوادگی یا تراژدی شخصی نیست؛ این اتفاق را باید از منظر جامعهشناختی و در چارچوب مسئولیت نهادهای اجتماعی، فرهنگ فرزندپروری و وضعیت گفتوگو در خانوادههای ایرانی بررسی کرد.
ترانه فرخی
کنشگر اجتماعی
مرگ تلخ سوگند صیادی، دختر ۱۶ سالهای که بنا بر روایتهای منتشرشده، قربانی خشونت پدر خود شد، تنها یک حادثه خانوادگی یا تراژدی شخصی نیست؛ این اتفاق را باید از منظر جامعهشناختی و در چارچوب مسئولیت نهادهای اجتماعی، فرهنگ فرزندپروری و وضعیت گفتوگو در خانوادههای ایرانی بررسی کرد.
آنچه این ماجرا را دردناکتر میکند، روایتهایی است که از حضور سوگند در مدرسه، تماس مدیر با پدر، برخورد خشونتآمیز پدر در محیط مدرسه و درخواست کمک این نوجوان برای بازنگشتن به خانه حکایت دارد. اگر این روایتها تایید شوند، پرسش اساسی این است: چرا زمانی که یک دانشآموز در محیط مدرسه احساس ناامنی میکند و آشکارا از مسئولان مدرسه درخواست حمایت دارد، سازوکار مؤثری برای حفاظت از او فعال نمیشود؟
مدرسه صرفا یک ساختمان آموزشی برای انتقال دانش نیست؛ مدرسه یکی از مهمترین نهادهای جامعهپذیری و حمایت اجتماعی است. مدیران، معلمان و مشاوران مدارس هر روز با بخش مهمی از زندگی عاطفی، اجتماعی و شخصیتی دانشآموزان مواجهاند. آنها ممکن است نخستین افرادی باشند که نشانههای ترس، خشونت خانگی، اضطراب یا آسیبهای روانی یک کودک را مشاهده میکنند.
بنابراین، مسئولیت مدرسه با پایان ساعت آموزشی تمام نمیشود. هنگامی که دانشآموزی از خشونت در خانه سخن میگوید یا از بازگشت به محیط خانوادگی ابراز ترس میکند، موضوع دیگر یک اختلاف ساده خانوادگی نیست؛ موضوع، امنیت و حق حیات یک کودک است. در چنین شرایطی، وظیفه مدرسه بیتفاوت نماندن، ارزیابی خطر، جلوگیری از تحویل غیرایمن دانشآموز و فعال کردن مسیرهای قانونی حمایت از کودک است. عملکرد مدیر و سایر مسئولان مدرسه در این پرونده باید بهصورت دقیق و مستقل بررسی شود.
شکاف نسلی؛ وقتی فرزند از گفتوگو با والدین میترسد
اما نمیتوان این حادثه را بدون توجه به یک مسئله ریشهایتر تحلیل کرد: ضعف گفتوگوی بیننسلی در خانوادهها.
در بخشی از خانوادههای ما هنوز رابطه والدین و فرزندان بر پایه اطاعت یکطرفه، کنترل، تحکم و گاهی تنبیه شکل گرفته است. فرزند فرصت کافی برای بیان نگرانیها، احساسات، انتخابها و حتی اشتباهات خود ندارد؛ زیرا تصور میکند هر گفتوگویی ممکن است به سرزنش، تحقیر یا خشونت ختم شود.
این وضعیت را نباید صرفا اختلاف سلیقه میان دو نسل دانست. شکاف نسلی زمانی به بحران تبدیل میشود که خانواده توانایی شنیدن نسل جدید را از دست بدهد و فرزند برای بیان سادهترین مسائل زندگی خود احساس ناامنی کند.
والدگری به معنای مالکیت بر فرزند نیست. پدر و مادر مسئول پرورش، حمایت و فراهم کردن زمینه رشد فرزند هستند، نه صاحبان اختیار مطلق بر جسم، روان و آینده او. اقتدار والدین نیز هرگز نمیتواند توجیهی برای خشونت باشد.
ما نیازمند بازتعریف رابطه والدین و فرزندان هستیم؛ رابطهای که در آن گفتوگو جایگزین تحکم، اعتماد جایگزین ترس و آموزش جایگزین تنبیه شود.
معلم و مدیر؛ فراتر از آموزش، مسئولیت حمایت
نقش معلمان و مدیران در این میان بسیار تعیینکننده است. معلم باید علاوه بر انتقال دانش، توانایی تشخیص نشانههای آسیب اجتماعی را داشته باشد. مدیر مدرسه نیز باید بداند که مواجهه با نشانههای خشونت خانگی، نیازمند تصمیمگیری مسئولانه و آشنایی با مسیرهای قانونی حمایت از کودک است.
آموزش مهارتهای ارتباطی، شناسایی کودکآزاری، مداخله در شرایط بحرانی و آشنایی با نهادهای حمایتی باید بخشی جدی از آموزشهای حرفهای کارکنان مدارس باشد. همچنین وجود مشاوران متخصص و سازوکار مشخص برای گزارش و پیگیری موارد خشونت، ضرورتی انکارناپذیر است.
مدرسه نباید به محلی تبدیل شود که کودک در آن صرفا حضور و غیاب شود، نمره بگیرد و سپس به همان محیط ناامنی بازگردد که از آن درخواست کمک کرده است.
از سوگند تا مسئولیت اجتماعی ما از منظر جامعهشناسی، خشونت خانگی صرفا مسئلهای درون خانواده نیست؛ پیامدهای آن به جامعه و نهادهای اجتماعی نیز گسترش پیدا میکند. خانواده، مدرسه، نظام آموزشی، نهادهای حمایتی و دستگاههای مسئول، هرکدام در پیشگیری، شناسایی و مقابله با خشونت علیه کودکان نقش دارند.
البته مسئولیت مستقیم ارتکاب خشونت با فرد مرتکب است و مسئولیت سایر نهادها باید بر اساس شواهد، وظایف قانونی و نتایج بررسیهای مستقل مشخص شود. اما این تفکیک نباید مانع بررسی دقیق قصور احتمالی یا ضعف سازوکارهای حمایتی شود.
امروز باید چند مطالبه جدی را مطرح کنیم:
۱. بررسی مستقل و شفاف عملکرد مدیر، معاون و سایر مسئولان مدرسه در مواجهه با درخواست کمک سوگند.
۲. بررسی ابعاد حقوقی و قضایی حادثه و اطلاعرسانی مسئولانه درباره نتایج آن.
۳. تقویت آموزش مهارتهای فرزندپروری و گفتوگوی بیننسلی برای والدین.
۴. آموزش تخصصی معلمان و مدیران در زمینه شناسایی و گزارش خشونت علیه کودکان.
۵. تقویت نظام حمایت اجتماعی و ایجاد مسیرهای امن و قابل دسترس برای کودکانی که در خانه احساس خطر میکنند.
۶. جدی گرفتن صدای کودکان و نوجوانان در تصمیمهایی که مستقیما بر امنیت، سلامت و آینده آنها تاثیر میگذارد.
سوگند ۱۶ سال داشت؛ سنی که باید با دوستی، تحصیل و ساختن آینده همراه باشد، نه ترس از بازگشت به خانه و نگرانی از خشونت.
او دیگر فرصت زندگی ندارد، اما جامعه هنوز فرصت دارد از این فاجعه درس بگیرد.
هیچ کودکی نباید برای نجات جان خود به مدیر مدرسه التماس کند. هیچ خانهای نباید برای فرزندش ناامن باشد و هیچ مدرسهای نباید در برابر فریاد کمک یک دانشآموز بیتفاوت بماند.
مرگ سوگند باید نقطه شروع یک مطالبه جدی برای بازنگری در فرهنگ تربیتی خانوادهها، مسئولیتپذیری مدارس و کارآمدی نظام حمایت از کودکان باشد.
شاید مهمترین پرسشی که امروز باید از خودمان بپرسیم این باشد: اگر فردا کودک دیگری در مدرسه از ما کمک بخواهد، آیا نظام آموزشی و اجتماعی ما برای شنیدن صدای او و نجات جانش آماده است؟