به گزارش مهر٬ استان بوشهر در بخش کشاورزی و آبزی‌پروری ظرفیت‌هایی دارد که بخشی از آنها در سطح ملی و بین‌المللی شناخته شده‌اند. در این میان، خرما و میگوی پرورشی دو محصول مهم و رقابتی هستند که طی سال‌های اخیر سهم قابل توجهی در صادرات غیرنفتی استان داشته‌اند و بازارهای خارجی را هدف گرفته‌اند.

خرمای بوشهر به‌ویژه رقم کبکاب، یکی از شناسه‌های مهم کشاورزی استان محسوب می‌شود. شهرستان دشتستان به عنوان قطب اصلی تولید خرما، بخش قابل توجهی از محصول استان را تأمین می‌کند و هزاران بهره‌بردار، کارگر، بسته‌بند و فعال تجاری در زنجیره این محصول فعالیت دارند.

با این حال، حفظ جایگاه خرمای بوشهر در بازار، نیازمند عبور از شیوه‌های سنتی تولید و تجارت و حرکت به سمت بسته‌بندی، فرآوری و بازاریابی حرفه‌ای است.

در سوی دیگر، سواحل و اراضی مستعد استان بوشهر، زمینه شکل‌گیری یکی از قطب‌های مهم پرورش میگوی کشور را فراهم کرده است. توسعه مزارع پرورش میگو، افزایش استفاده از استخرهای لاینر و اصلاح ساختار مزارع، از جمله اقداماتی است که برای افزایش بهره‌وری و کاهش آسیب‌پذیری صنعت آبزی‌پروری در برابر بیماری‌ها دنبال شده است.

اهمیت این دو محصول زمانی بیشتر مشخص می‌شود که به بازارهای صادراتی آنها نگاه کنیم. میگوی بوشهر به بازارهایی همچون روسیه راه یافته و ماهی تولیدی استان نیز مشتریانی در چین دارد.

خرمای کبکاب نیز در سال‌های اخیر با تکیه بر استمرار صادرات و تلاش برای توسعه بازار داخلی و خارجی، توانسته بخشی از جایگاه گذشته خود را بازیابد.

با این حال، مسیر صادرات بدون چالش نیست. مشکلات مربوط به بازگشت ارز، نوسانات بازارهای خارجی، هزینه‌های تولید و حمل‌ونقل، بیماری‌های آبزیان، محدودیت‌های تجاری و ضرورت استانداردسازی محصولات، بخشی از موانعی است که فعالان این حوزه با آن مواجه هستند. از همین رو، توسعه صادرات تنها با افزایش تولید محقق نمی‌شود و نیازمند سیاست‌گذاری هماهنگ در تمام حلقه‌های زنجیره است.

در حوزه میگو، تجربه همکاری و انتقال دانش از کشورهای صاحب فناوری، به‌عنوان یکی از مسیرهای اصلاح ساختاری مورد توجه قرار گرفته است. در حوزه خرما نیز پیشنهادهایی مانند تهاتر محصول با میوه‌های گرمسیری، در راستای کاهش مشکلات ارزی و تسهیل تجارت خارجی دنبال می‌شود؛ اقداماتی که می‌تواند پیوند میان تولیدکننده و بازار بین‌المللی را تقویت کند.

اکنون بوشهر در نقطه‌ای قرار دارد که اگر ظرفیت تولید، دانش فنی، بسته‌بندی، تجارت و بازاریابی در یک زنجیره منسجم قرار گیرد، خرما و میگو می‌توانند بیش از گذشته به موتور صادرات غیرنفتی استان تبدیل شوند. تحقق این هدف البته به استمرار سیاست‌های حمایتی، رفع موانع تجاری و حضور جدی‌تر بخش خصوصی در بازارهای هدف نیاز دارد.

کبکاب بوشهر دوباره در مسیر توسعه بازار

رئیس انجمن خرمای استان بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت خرمای کبکاب اظهار کرد: این محصول در مقطعی در رقابت با خرماهای تولیدی سایر استان‌ها با کاهش اقبال بازار مواجه شده بود و ضرورت داشت برای بازگرداندن جایگاه آن، سیاست مشخصی در زمینه تولید، عرضه و تجارت اتخاذ شود.

وی افزود: در سال‌های اخیر تلاش شد علاوه بر تقویت بازار داخلی، ظرفیت‌های تجاری خرمای بوشهر نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد. استمرار حضور کبکاب در بازارهای صادراتی، یکی از عوامل مؤثر در جلوگیری از انباشت محصول و کاهش ذخایر باقی‌مانده در انبارها بوده است.

رئیس انجمن خرمای استان بوشهر با اشاره به شرایط صادرات خرما بیان کرد: در مقطعی که صادرات برخی ارقام خرما با محدودیت و ممنوعیت مواجه شد، خرمای کبکاب از این محدودیت مستثنی بود و همین موضوع فرصت مناسبی برای تداوم صادرات این رقم فراهم کرد. استمرار صادرات موجب شد محصول تولیدکنندگان همچنان امکان حضور در بازارهای خارجی را داشته باشد و فشار ناشی از مازاد محصول در داخل کاهش یابد.

وی ادامه داد: در کنار صادرات، میزان مصرف خرمای کبکاب نیز روند رو به رشدی را تجربه می‌کند و فعالان این حوزه تلاش دارند با بهره‌گیری از روش‌ها و فناوری‌های جدید، برخی محدودیت‌های ژنتیکی و تولیدی این رقم را برطرف کنند. بهبود کیفیت محصول و افزایش قابلیت عرضه آن در بازارهای مختلف، از الزامات تقویت جایگاه کبکاب است.

پورجم با تأکید بر ضرورت توجه همزمان به تولید و تجارت گفت: بازار خرما تنها با افزایش سطح تولید توسعه پیدا نمی‌کند، بلکه باید تمام حلقه‌های زنجیره از تولید تا فرآوری، بسته‌بندی، توزیع و صادرات تقویت شوند. در همین راستا، تنوع‌بخشی به بسته‌بندی و تمرکز بیشتر بر بازار داخلی نیز در دستور کار فعالان این بخش قرار گرفته است.

وی خاطرنشان کرد: نتیجه این اقدامات آن بوده که بازارپسندی خرمای کبکاب در برخی بازارها افزایش یافته و این رقم توانسته در رقابت با ارقام شناخته‌شده‌ای مانند مضافتی، موقعیت بهتری پیدا کند. استمرار این روند می‌تواند زمینه توسعه بیشتر بازار کبکاب بوشهر را در داخل و خارج از کشور فراهم کند.

مسیر تازه آبزی‌پروری بوشهر

دبیر انجمن آبزیان استان بوشهر نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: اگرچه سطح زیرکشت مزارع میگوی استان نسبت به سال گذشته کاهش یافته، اما میزان ذخیره‌سازی انجام‌شده در سطح قابل قبولی قرار دارد و حدود سه هزار و ۷۵۰ هکتار از مزارع استان در سال جاری برای پرورش میگو ذخیره‌سازی شده است.

محمد بهنام‌راد افزود: یکی از دلایل مهم حفظ ظرفیت تولید، تغییر رویکرد در ساختار مزارع و افزایش استفاده از استخرهای لاینر است. تعداد این استخرها که سال گذشته حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ واحد بود، در سال جاری به حدود ۷۰۰ استخر افزایش یافته است؛ تغییری که می‌تواند نقش مهمی در مدیریت بیماری و افزایش بهره‌وری تولید داشته باشد.

وی با اشاره به عملکرد صادراتی آبزیان استان گفت: تا پایان خردادماه امسال، حدود چهار هزار و ۵۰۰ تن میگوی پرورشی و دو هزار تن ماهی از بوشهر به بازارهای خارجی صادر شده است. ارزش این صادرات حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون دلار برآورد می‌شود و نکته مهم این است که این رقم مربوط به سه ماه نخست سال جاری است.

دبیر انجمن آبزیان استان بوشهر ادامه داد: بخشی از صادرات میگوی تولیدشده در سال گذشته نیز معمولاً در ماه‌های ابتدایی سال بعد انجام می‌شود و به همین دلیل باید عملکرد صادراتی صنعت را در یک بازه زمانی کامل‌تر ارزیابی کرد. سال گذشته حدود ۲.۴ میلیارد قطعه لارو میگو در نزدیک به چهار هزار و ۹۸۰ هکتار از مزارع استان تولید شد و برداشت میگو از این مزارع از مرز ۳۰ هزار تن عبور کرد.

بهنام‌راد تصریح کرد: از این میزان، حدود ۲۰ هزار تن به بازارهای خارجی صادر شد و مابقی در بازار داخلی به مصرف رسید. همچنین صادرات سایر آبزیان استان نیز در همین دوره به حدود چهار هزار و ۵۰۰ تن رسید که نشان‌دهنده ظرفیت قابل توجه بوشهر در تجارت محصولات شیلاتی است.

وی با اشاره به بازارهای هدف عنوان کرد: چین مهم‌ترین بازار ماهی بوشهر محسوب می‌شود و بخش عمده میگوی صادراتی استان نیز راهی بازار روسیه می‌شود. البته فعالان این بخش همچنان با مشکلاتی در مسیر صادرات مواجه هستند و رفع موانع تجاری و تسهیل فرآیند صادرات می‌تواند به افزایش سهم محصولات آبزی استان در بازارهای جهانی کمک کند.

تجارت خارجی؛ از اصلاح آبزی‌پروری تا تهاتر خرما

رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بوشهر نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: با توجه به بروز بیماری در صنعت آبزی‌پروری کشور، به‌ویژه در استان‌های جنوبی، اتاق بازرگانی بوشهر تلاش کرد از ظرفیت کشورهای صاحب تجربه برای انتقال دانش و اصلاح شیوه‌های تولید استفاده کند.

خورشید گزدرازی افزود: در همین راستا هیأتی تجاری از استان بوشهر به ویتنام اعزام شد و اعضای این هیأت ضمن بازدید از ظرفیت‌های تولیدی و تجاری، در نشست‌ها، دوره‌های آموزشی و برنامه‌های تخصصی مرتبط با آبزی‌پروری شرکت کردند. حضور کارشناسان فنی در این سفر موجب شد مباحث مربوط به اصلاح ساختاری صنعت با نگاه عملیاتی‌تری دنبال شود.

وی ادامه داد: اصلاح ساختار مزارع و شیوه‌های تولید، موضوعی بود که سال‌ها درباره آن بحث می‌شد اما با مقاومت‌هایی مواجه بود. پس از بازگشت هیأت، فعالان آبزی‌پروری استان حرکت جدی‌تری به سمت اجرای این اصلاحات آغاز کردند و آثار آن را هم در کنترل بیماری‌ها و هم در افزایش ظرفیت تولید مشاهده می‌کنیم.

رئیس اتاق بازرگانی بوشهر در بخش دیگری از سخنان خود به صنعت خرما اشاره کرد و گفت: با توجه به شرایط حاکم بر بازار خرما و محصولات فرآوری‌شده آن، یکی از موضوعاتی که در سال‌های اخیر دنبال شده، استفاده از ظرفیت تهاتر خرما با میوه‌های گرمسیری است.

گزدرازی بیان کرد: این موضوع با مشارکت نمایندگان استان در مجلس، شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی و انجمن خرمای استان پیگیری شده و هدف آن، ایجاد مسیر تازه‌ای برای توسعه صادرات خرما و همزمان کاهش فشار ناشی از مسائل ارزی بر صادرکنندگان است.

وی افزود: در این سازوکار، صادرکننده خرما می‌تواند در مقابل صادرات محصول خود، کالا یا میوه گرمسیری وارد کشور کند و به این ترتیب، فرآیند بازگشت ارز از طریق واردات مورد نیاز مدیریت شود. این طرح بیش از سه سال است که پیگیری می‌شود و در صورت فراهم شدن بسترهای اجرایی، می‌تواند بخشی از مشکلات فعالان حوزه خرما را کاهش دهد.

خرما و میگو در بوشهر صرفاً دو محصول کشاورزی و آبزی‌پروری نیستند؛ بلکه بخشی از ظرفیت اقتصادی استان برای حضور در بازارهای منطقه‌ای و جهانی به شمار می‌روند. استمرار تولید، اصلاح ساختار، افزایش بهره‌وری، توسعه بسته‌بندی و ایجاد مسیرهای تجاری جدید می‌تواند ارزش افزوده بیشتری برای تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی ایجاد کند.

با توجه به حضور خرمای کبکاب و میگوی بوشهر در بازارهای داخلی و خارجی، گام بعدی باید حرکت از «تولید محصول» به سمت «تولید محصول رقابت‌پذیر و برندمحور» باشد. رفع موانع صادرات، تسهیل تجارت، انتقال فناوری و تقویت ارتباط میان بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی می‌تواند زمینه را برای آن فراهم کند که دو محصول شاخص بوشهر، سهم بیشتری از بازارهای بین‌المللی به دست آورند.