کد خبر: 225673 ، سرويس: یادداشت
تاريخ انتشار: 05 مرداد 1405 - 07:51
اختصاصی اتحادخبر؛
تمامِ حرف من

اتحادخبر- احمد خواجه حسنی:مدتی است که بخشی از مخاطبین این قلم به زعم خود با یک سؤال مهم و یا به نوعی با یک ابهام اساسی پیرامون اتخاذ مواضع سیاسی این نویسنده مواجه اند و می پرسند قلمی که غالباً رویکردی انتقادی به بسیاری از سیاست های اعلامی و اعمالی نظام حاکم داشته، بارها نظام سیاسی را ناکارآمد خطاب کرده و ده ها مورد یادداشت، جستار، سرمقاله و تحلیل درباره ی مصائب جمعی مردم نوشته و از فقر، فلاکت، تنگنای اقتصادی، تبعیض، بی عدالتی، نابرابری فرصت ها، نظام آموزشی فشل، آسیب های اجتماعی و مواردی از این دست قلم رانده، چگونه می شود که از نهم اسفند ماه سال گذشته و هم زمان با آغاز جنگ تحمیلی رمضان تاکنون از مواضع قبلی عدول کرده، از نظام سیاسی حمایت می کند و از استقلال ملّی ، مقاومت مردمی و ایستادگی در برابر استعمار سخن می گوید؟ 

احمد خواجه حسنی

مدتی است که بخشی از مخاطبین این قلم به زعم خود با یک سؤال مهم و یا به نوعی با یک ابهام اساسی پیرامون اتخاذ مواضع سیاسی این نویسنده مواجه اند و می پرسند قلمی که غالباً رویکردی انتقادی به بسیاری از سیاست های اعلامی و اعمالی نظام حاکم داشته، بارها نظام سیاسی را ناکارآمد خطاب کرده و ده ها مورد یادداشت، جستار، سرمقاله و تحلیل درباره ی مصائب جمعی مردم نوشته و از فقر، فلاکت، تنگنای اقتصادی، تبعیض، بی عدالتی، نابرابری فرصت ها، نظام آموزشی فشل، آسیب های اجتماعی و مواردی از این دست قلم رانده، چگونه می شود که از نهم اسفند ماه سال گذشته و هم زمان با آغاز جنگ تحمیلی رمضان تاکنون از مواضع قبلی عدول کرده، از نظام سیاسی حمایت می کند و از استقلال ملّی ، مقاومت مردمی و ایستادگی در برابر استعمار سخن می گوید؟ 
(در پاره ای موارد نیز، نویسنده را به جو زدگی، وسط بازی و محافظه کاری متهم می کنند که برای من قابل درک، حائز اهمیت و البته دارای ارزش است)

این قبیل اظهارات، اخیراً فصل مشترک بازخوردهای بعضی از مخاطبان در دیدارهای حضوری یا برقراری ارتباط در صفحات مجازی است! آن ها می پرسند: «وقتی سفره ی مردم کوچک‌ تر شده، فقر گسترش یافته، نرخ بیکاری رو به افزایش است و بخش بزرگی از جامعه با مشکلات معیشتی دست‌ و پنجه نرم می‌کنند، مادامی که داروهای خاص بیمارانی از جمله بیماران اعصاب و روان کمیاب یا بعضاً نایاب شده، شما که دردمند جامعه و منتقد وضع موجود بودید چطور از استقلال و مقاومت سخن می‌گویید؟»

البته که این سؤالات برای من نویسنده واجد احترام و قابل درک است، بنابراین در باب این موضوع برای تقریب اذهان، نخست به یک رویداد سیاسی اشاره می کنم و سپس به اصل موضوع می پردازم بدین امید که خالی از فایده نباشد؛

در سال ۱۹۸۲ جنگی میان آرژانتین و انگلستان بر سر مالکیت جزایر فالکلند (که آرژانتینی‌ ها آن را مالویناس می‌نامند) درگرفت. جنگ ۷۴ روز طول کشید. در آن زمان یک رژیم دیکتاتوری نظامی در آرژانتین حاکم بود، رژیمی که به‌ دلیل سرکوب گسترده و کشتار حدود ۲۰ هزار شهروند در بحران عمیق سیاسی به سر می‌برد. نظامیان حاکم که در هفته‌ های پیش از جنگ با تظاهرات خشونت‌ آمیز خیابانی و اعتصاب‌ های سراسری دست‌ و پنجه نرم می‌کردند، ناگهان به منجی غرور آفرین کشور تبدیل شدند. مخالفان سیاسی، فعالان اجتماعی و رهبران اتحادیه‌ های کارگری، که برخی هنوز آثار کبودی ناشی از ضرب‌ و شتم و شکنجه را بر بدن داشتند، جلوی دوربین‌ ها از سلول‌ های زندان بیرون آورده شدند تا آن چه به شعاری جمعی تبدیل شده بود را تکرار کنند: «مالویناس متعلق به آرژانتین است.»
کریس هِجِز، روزنامه‌نگار آمریکایی که نزدیک به دو دهه جنگ‌ های مختلفی را در سراسر جهان گزارش کرده بود، آن‌ زمان در پایتخت آرژانتین مستقر بود. او از نزدیک شاهد تحولی بود که جنگ در افکار عمومی و روحیه‌ ی آرژانتینی‌ ها ایجاد کرد...
چنانکه هجز در کتابش، جنگ نیرویی‌ است که به ما معنا می‌بخشد، می‌نویسد: « این حمله کشور را دگرگون کرد. یک‌ باره داستان‌ هایی از قهرمانی ارتش آرژانتین رسانه‌ها را پر کرد؛ همان ارتشی که پیش از آن تنها دستاوردش سرکوب وحشیانه مردم خودش بود.» هِجز از نزدیک شاهد این بود که چگونه جنگ شور ملی را زنده می‌کند، اولویت‌ها را جا به جا می‌کند و موجب می‌شود تا مطالبات سیاسی برای مدتی به تعویق بی افتند.
هجز می‌نویسد، بسیاری از مخالفان حکومت نظامی‌ که تا چند روز پیش از جنگ، دیکتاتوری را به‌شدت محکوم می‌کردند، حالا از قابلیت‌ ها و شجاعت فرماندهان آرژانتینی تعریف می‌کردند. داستان‌های غیرت و وطن‌ پرستی نظامیان نیز زبان به زبان می‌چرخید. 
در خیابان‌های بوینس‌ آیرس، مردم پرچم آرژانتین را تکان می‌دادند و خودروها بوق می‌زدند. در رویدادهای ورزشی، تماشاچیان ناگهان سرود ملّی را می‌خواندند و بازیکن‌ ها را با شور و هیجان تشویق می‌کردند. حس غرور و همبستگی ملّی در سراسر کشور موج می‌زد.
هجز از شب‌های زیادی یاد می‌کند که تا پیش از جنگ با مخالفان حکومت و روشنفکران ناراضی آرژانتینی‌ گذرانده بود؛ شب ‌هایی که آن‌ ها از آرمان ‌ها و آرزوهایشان درباره‌ی آرژانتینی آزاد و دموکراتیک صحبت می‌کردند، کشوری که به حقوق بشر احترام بگذارد، آزادی‌های بنیادین را بپذیرد و شاید ژنرال‌های مسئول سرکوب و شکنجه و کشتار را محاکمه کند. اما به محض این که جنگ شروع شد، چنین صحبت ‌هایی منفور و حتی خیانت ‌آمیز تلقی ‌شد. در خیابان، هر شکل مخالفت با جنگ می‌توانست به خشونت فیزیکی منجر شود.
هجز می‌نویسد که جنگ آرژانتین درسی مهم به او داد؛ درسی که بعدتر در هر درگیری نظامی دیگر هم برایش تکرار شد: « جنگ قادر است آرمانی بسازد که اضطراب‌ های فردی را فرو می‌نشاند و افراد را در یک تلاش مشترک و بی‌چون‌ و چرا به هم پیوند می‌دهد.» 
پس از جنگ کمتر کسی مایل است به شرایط پر مکافات جنگ بازگردد، اما خیلی‌ ها از آن دوره به‌ عنوان یکی از پرمایه ترین دوره‌ های زندگی‌ شان یاد می‌کند. در چنین وضعیتی، منطق معمول یا حقیقت، تأثیر چندانی در تغییر این تجربه‌ ی جمعی ندارند.
«تنها پس از اتمام جنگ است که می‌توان دوباره انگیزه ‌ها و اقدامات دولت را به پرسش کشید.» در آرژانتین همین‌ طور شد. وقتی آتش ‌بس برقرار شد، مخالفان و ناراضیان آرژانتینی نقد حکومت را از سر گرفتند و مبارزه‌ ی سیاسی خود را درست از همان‌ جایی ادامه دادند که هنگام جنگ رها کرده بودند. هجز می‌نویسد: « گویی هرگز جنگی در کار نبوده است. گویی آن خلسه‌ ی جمعی چیزی بیش از یک رویای بد یا آشفته نبود.»

و امّا پاسخ من به سؤالات و ابهامات برخی مخاطبین این است که به باور من، دوگانه ی یا این یا آن و به تعبیری دوگانه ی «نان یا استقلال» یک دوگانه ی نادرست است. مردم ایران حق دارند هم چنان که از استقلال و امنیت ملّی برخوردار باشند از رفاه، اشتغال، ثبات اقتصادی و امید به آینده نیز برخوردار باشند تا جایی که اگر سیاستی به نام استقلال، زندگی مردم را دشوارتر کند، باید درباره ی شیوه ی اجرای آن تجدید نظر کرد. و اگر نسخه‌ای به نام رفاه یا توسعه، به وابستگی و از دست رفتن حق تصمیم‌ گیری ملّی بی انجامد، آن نیز راه‌ حل مطلوبی نخواهد بود.
من بارها از فقر، تورم، بیکاری، کاهش قدرت خرید مردم و دشواری‌ های زندگی روزمره نوشته ام و هم چنان معتقدم هر سیاستی که به گسترش فقر و کاهش رفاه عمومی منجر شود، باید مورد نقد، بازنگری و اصلاح قرار گیرد. اگر گزارش‌ های رسمی از افزایش جمعیت زیر خط فقر و تداوم مشکلات معیشتی حکایت دارند، این واقعیتی است که نمی‌توان آن را انکار کرد یا کم‌ اهمیت جلوه داد اما در عین حال، باور ندارم که راه‌ حل مشکلات اقتصادی، چشم‌ پوشی از استقلال ملّی یا پذیرش هر خواسته‌ای از سوی قدرت‌ های خارجی است. استقلال جهیزیه ای ملّی است که انقلاب اسلامی به جامعه تقدیم کرده و سرمایه‌ ای است که حفظ آن برای آینده ی کشور اهمیت دارد لیکن این استقلال زمانی ارزشمند است و این جهیزیه ملّی زمانی به کام مردم شیرین خواهد آمد که بتواند زندگی بهتری برای مردم رقم بزند.
اصولاً هنر حکمرانی در جمع کردن این دو ارزش است؛ یعنی حفظ استقلال همراه با توسعه، تعامل هوشمندانه با جهان، افزایش سرمایه‌ گذاری، رونق تولید، مبارزه با فساد و بهبود معیشت جامعه، پس با این تفاسیر هیچ ملّتی نباید میان عزت ملّی و نان شب، یکی را انتخاب کند در این بین وظیفه ی دولت‌ها آن است که هر دو را برای شهروندان خود تأمین کنند.
برای من قابل درک است و قابل پیش بینی بود وقتی بخش قابل توجهی از مردم با تورم، کاهش قدرت خرید، ناامنی اقتصادی و فقر مواجه می‌شوند اولویت‌های آنان تغییر می کند. برای خانواده‌ ای که هر روز نگران اجاره خانه، هزینه ی درمان یا تأمین مایحتاج اولیه است، مفاهیمی مانند «استقلال»، «مقاومت» یا «نظم جهانی» ممکن است در مقایسه با دغدغه‌ های روزمره، انتزاعی و دور از زندگی واقعی به نظر برسد و خود نیز متوجه ام که این به معنای بی‌ ارزش بودن آن مفاهیم نیست، بلکه مؤید این مهم است که تجربه ی زیسته ی مردم بر نحوه ی درک آنان از سیاست اثر می‌گذارد...

به باور من، مسئله ی اصلی جو زدگی این نویسنده یا نویسندگان، روشن فکران، پژوهش گران و کنش گرانی نیست که در جنگ تحمیلی اخیر از نظام و کشور دفاع می کنند حتی مسئه ی تقابل «استقلال» و «رفاه» هم نیست؛ مسئله ی اصلی این است که چرا پس از سال‌ ها تأکید بر استقلال، هنوز نتوانسته‌ ایم الگویی از حکمرانی ارائه کنیم که هم استقلال کشور را حفظ کند و هم سطح زندگی مردم را بهبود ببخشد؟؟؟
خوشایند ما باشد یا نباشد استقلالی که نتواند امید، امنیّت اقتصادی و کیفیت زندگی را افزایش دهد، با این خطر رو به‌ رو می‌شود که در ذهن بخشی از جامعه، به جای آنکه یک دستاورد ملّی تلقی شود، صرفاً با هزینه‌های معیشتی پیوند خواهد خورد...
من هم چنان که از استقلال ایران دفاع می‌کنم، امّا نمی‌توانم چشم بر این واقعیت ببندم که بخش بزرگی از جامعه ی امروز بیش از آنکه نگران مفاهیم ژئوپلیتیک باشند، نگران نان، مسکن، درمان و آینده ی فرزندانشان هستند.
خود نیز به خوبی واقفم جامعه‌ای که سال‌ها با تورم، کاهش قدرت خرید و گسترش فقر روبه‌رو بوده، طبیعی است که سیاست را با معیار تأثیر آن بر زندگیِ روزمره ی خود قضاوت کند. بی گفتگوست اگر فاصله ی میان اهداف اعلام‌ شده و واقعیت معیشت مردم بیش از حد افزایش یابد، حتی ارزش‌هایی مانند استقلال و مقاومت نیز بخشی از پشتوانه ی اجتماعی خود را از دست می‌دهند؛ نه لزوماً به این دلیل که مردم با اصل استقلال مخالف‌ اند، بلکه به این دلیل که احساس می‌کنند سهم آنان از این سیاست‌ ها، عمدتاً تحمّل هزینه‌ ها بوده است...
از همین رو باور دارم دفاع از استقلال ملّی به معنای سکوت در برابر مشکلات جامعه نیست و ایضاّ انتقاد صریح و سازنده نیز نمی بایست به معنای مخالفت با نظام یا بی‌ اعتنایی به منافع ملّی تلقی شود بلکه هر دو دغدغه، اگر با نگاهی واقع‌ بینانه دنبال شوند، می‌توانند در خدمت آینده‌ ای باشند که هم عزّت ملّی را حفظ می کند و هم کرامت و رفاه شهروندان را ارتقاء دهد.

گر خاک پارس شد همه دریا عجب مدار
زین آب‌های شور که از چشم ما رود.
(قاآنی)

 

لينک خبر:
https://www.ettehadkhabar.ir/fa/posts/225673