احمد خواجه حسنی

مفروض بر اینکه بر اساس مبحث نشانه شناسی اجتماعی، در ساحت اجتماع هر رفتاری را واجد معنا و نشانه در نظر بگیریم، از عصر روز نهم اسفند ماه تاکنون، فضای اجتماعی و سپهر سیاسی ایران زمین شاهد رخ داد پدیده ی اجتماعیِ شگفت انگیزی است که در تاریخ مبارزات ایرانیان نقطه ی عطفی به شمار می رود و در نوع خود می تواند برخی از مبانی نظریه های جامعه شناسی را از زوایای گوناگون به چالش کشیده و باشندگان ساحت اندیشه ورزی و تفکر را به تأمل و تعمق وادارد.
نویسنده از تاریخ یاد شده، با تأسی از تفکرات جامعه شناختی و حضور در برخی تجمعات (شهرهای مختلف) و بررسی میدانی و هم چنین پیگیری و بررسی الگوی رفتار جمعیِ کسر قابل توجهی از مردم سراسر کشور، به دریافت تازه ای از معنا و مفهوم تاب آوری اجتماعی و ایستادگی مدنی ذیلِ مکتب راهبردی و سرنوشت سازی تحت عنوان «مکتب مقاومت» نائل آمده و در این یادداشت بر آن است تا به شکرانه ی این اقدام هوشمندانه، به سهم ناچیز خود حتی الامکان به تشریح و تبیین این مهم بپردازد.
باور نویسنده بر این بنا استوار است که هر روزی که از این دفاع مقدس می گذرد، سلوک روانی و وجدان جمعی جامعه بیش از پیش به یک همگونگی اجتماعی رسیده و حضور عالمانه ی مردم در قالب امداد و حمایت های اجتماعیِ به هنگام، منسجم و هماهنگ و در عین حال فراگیر و مستمر، طلیعه ی جدیدی را در زمینه ی تاریخ و تحوّلات زندگی اجتماعی منشاء از استقامت، ایستادگی و مقاومت مدنی رقم زده و به یقین بسیاری از آزاد اندیشان و نظریه پردازان علوم اجتماعی به ویژه علاقه مندان به حوزه ی جامعه شناسی را به واکنش، تجدید نظر در برخی بنیان های نظری و چه بسا بازتعریف برخی مبانی جنبش های اجتماعی راغب خواهد کرد.
با وقوف به اینکه خیابان را موزه ی رو باز شناخت جامعه در نظر گیریم، تداوم این حضور حماسیِ جامعه پسند و مثال زدنی، قبل از اینکه نقشه شوم دشمنان پلید و جنایتکار این مرز و بوم را در هم شکند، پیش انگاره های ذهنی اندیشه ورزان و نظام فکری برخی تحلیلگران را به چالش کشیده و چرایی مشارکت پر شور مردمی را علیرغم وجود برخی نارضایتی ها و مشکلات متعدد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، پر رنگ تر می کند! بر فرض اینکه هر فضای عمومی مثل تابلویی تبلیغاتی است که پیام‌های ناخودآگاهِ جمعیِ یک ملّت را نمایش می‌دهد، وجه غالب رفتار جمعی این روزهای ایرانیان بصیر، شریف، سلحشور و وطن پرست در قالب حس ناسیونالیستی و غرور تمدّنی به مسیر ایثار، فداکاری و شهادت طلبی سوق می یابد تا فیدبک های این پدیده به صراحت و ظرافت در اذهان کنش گر جا بیفتد و همگان به این هم نائل آیند که شعار دیروز و امروزِ «ایرانی می میرد، ذلت نمی پذیرد» نه یک شعار سمبلیک و نمادین، که شعاری همراه و ملازم با شعور استراتژیک است.
حسب نظریات جامعه شناختی به کرّات بیان شده که فرد از نظر سیاسی آن گونه می اندیشد که از نظر اجتماعی در آن به سر می برد لیکن اساس نظریات این چنینی با واقعیاتی که امروزه روز در میدان جریان دارد در تناقض است چرا که همین افرادی که از اقشار و طبقات اجتماعی گوناگون با گرایشات سیاسی مختلف، ظرف روزهای اخیر خیابان ها را به سنگر دفاع از میهن اسلامی بدل کرده اند نیز درگیر و دار مشکلات متعددی هستند لیکن مجاهدانه و فکورانه در صحنه حضور فعال دارند بنابراین می بایست اذعان داشت که این مشارکت جمعی از نوع خودانگیخته و خودجوش توأم با بصیرت و آگاهی مبتنی بر بینش و اعتقادات ملّی، مذهبی و انقلابی است و در این بین ما با یک آرمان خواهی انتخابی و آگاهانه مواجهیم.
همان آرمانی هایی که در کلیّت ماجرا به مثابه قطب نمای زندگی عمل می کنند، آرمان هایی که به تعبیر «فلوبر» تنها به واسطه آن هاست که چگالی وجود انسان دارای ارزش و حائز اهمیت می شود بدون آرمان، آدم ها ناچارند با میان مایگی و زندگی خنثی روزگار را سپری کنند، بنابراین تفاسیر بایستی چنین اقرار داشت که بخش قابل ملاحظه ای از جامعه ی ایرانی بدون توجه به اعمال تکنیک های پیچیده ی رسانه های معاند در راستای دستکاری در افکار عمومی و جهت دهی اذهان جامعه، به یک خودآگاهی جمعی رسیده و با حضور در میدان، این پیام واضح و روشن را به دنیا مخابره می کنند که سلطه ی خارجی ها را نخواهند پذیرفت، این جماعت بر سر آرمان های استقلال طلبانه و آزادی خواهانه خویش، قَدَر قدرت و ابَر صولت، با شکوه و عزتمندی ذیل مکتب مقاومت ابراز وجود می کنند، اصلأ اساس این جنگ نامتقارن نابرابر و ناحق، همین مقوله ی مقاومت و ایستادگی مردم ایران است چنان که «استیو کین» نویسنده و استاد دانشگاه در باب نکاتی که «رسانه ها درباره ی جنگ آمریکا و ایران به شما نمی گویند» چنین بیان می کنند که: «آمریکا برای جلوگیری از رسیدن به سلاح هسته ای نمی جنگد برای تحقق اراده خود بر کشوری می جنگد که جرأت کرده مسیر خود را

تعیین کند» اتفاقاً برخی از تحلیل گران بین المللی نیز معتقدند؛ «یکی از مهم ترین علل دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی در اعمال فشارهای مختلف و متمادی از قبیل تحریم های ظالمانه ۴۷ ساله همین است که جمهوری اسلامی مسیر مقاومت را در پیش گرفته و تا حدود زیادی توانسته بر موانع پیرامونی فائق آید».
ریچارد نفیو، یکی از معماران اصلی تحریم‌های اقتصادی علیه ایران در توضیح اعمال فشارهای متنوع و مستمر می‌نویسد: «تحریم‌ها ابزار درد هستند که مردم را هدف می‌گیرند؛ یعنی سیاستمدار باید مثل یک «پزشک بی‌رحم» بتواند درد را تجویز و تنظیم کند تا رفتار طرف مقابل تغییر کند. به این ترتیب که مردم با ادراک درد، از حکومت تغییر رفتار دربرابر تحریم‌ کننده را بخواهند و آن‌ها چاره‌ای جز پذیرش نداشته باشند.
تحریم بنا بود با به زانو درآوردن تدریجی ملّت، آن‌ها را نسبت به ایده ی استقلال، دلسرد و ناامید کند و هزینه ی استقامت در راه این ایده را چنان گزاف کند که مانع زندگی باشد و مردم زندگیِ گروگان‌ گرفته‌شده را از رهبرانشان طلب کنند و این چرخه در یک نقطه بشکند. تقویت بازو‌های رسانه‌ای فارسی‌زبان که بی‌وقفه ذهن مخاطب ایرانی را علیه حاکمیت داخلی بمباران می‌کنند و منشأ سختی ادراک‌شده در زندگی روزمره را ثمره ماجراجویی مسئولان کشور می‌دانند ابزار قدرتمندی برای این سیاست خواهد بود.»
در این میان امّا، حضور با بصیرت و با صلابت مردم بدین معناست که مردم با شناخت و اطلاع از اهداف دشمنان، همچنان به آینده امیدوارند، امید فقط یک احساس نیست هم چنان که بارها اشاره داشتم، امید جان جاری یک جامعه است وقتی امید زنده است همدلی، همراهی مشارکت و نوع دوستی هم زنده است سختی ها امّا یک جریان گذرا هستند که در مقاطعی می آیند و می روند اما ملّتی که امیدوار باشند و مقاومت و ایستادگی کنند با تکیه بر ایمان و بینش و آگاهی نیل به وحدت و انسجام پیروز خواهند شد.
ملتی که امید دارد آینده دارد و فرداهای روشن سهم ملّتی است که با امید و اقتدار با عزت، با وقار و با درک عمیق از مسؤلیت اجتماعی، این روزها میدان دار است.
باور دارم و ایمان دارم که حضور آگاهانه و کم سابقه این مردم در تجمعات موضوعی اخیر و یا به بیان جامعه شناختی ابراز وجود ارزشمند اینان هم چنان که رونالد اینگلهارت جامعه شناس شهیر اعتقاد دارند (ابراز وجود با هدف اثر گذاری بر خود جامعه و دیگران) در میدان به مثابه قیام لیل و در زمره ی عبادت عظیم به شمار می رود.
در جهت ستایش شهامت و اراده معطوف به ایمان و باور قلبی این مردمی که تمام معادلات و راهبردها و تاکتیک های جنگی را به هم ریخته اند، همان ها که به تعبیر گزارش گر خبرگزاری Cnn نه می روند و نه می ترسند، هم اینان که در لحظات حساس و خطیر، حسینی می اندیشند و عاشورایی ایستادگی می کنند قلم نحیف این نویسنده، آن چنان که شایسته و بایسته می نماید، درمانده و قاصر از وصف و توصیف است.
به لحاظ جامعه شناختی جنگ فعلی مختصاتی از لحظه های انقلابی را در جامعه برساخت نموده که بالقوه می تواند برای آزادی خواهان جهان به عنوان یک پارادایم یک الگو و سرمشق قرار گیرد هم چنان که مجریان یک برنامه معروف اینترنتی در آلمان (C.COMPET) پس از مشاهده واکنش مردم ایران هنگام بمباران با حیرت می گویند؛ «اینها مردمی نیستند که تسلیم شوند هر کس دیگری بود الان با این انفجارها پا به فرار گذاشته بود و بسیاری زیر دست و پا له می شدند اینها امّا نه تنها فرار نکردند بلکه استوار ایستاده اند و در خیابان ها شعار می دهند»...
روزنامه انگلیسی فایننشال تایمز در مطلبی ویژه، نوع و شدّت دفاع ایران را باعث سورپرایز شدن برخی دولتمردان آمریکا توصیف کرده و نوشته که «هیچ کس به اندازه ایرانی ها با امکانات کمتر کار بیشتری انجام نداده» یا جان برنان رییس پیشین سازمان سیا به مواضع ترامپ علیه ایران در طرح مسئله ی تسلیمِ بی قید و شرط اظهار می دارند که؛ «این طرح اساساً بی معناست من واقعاً نمی دانم ایالات متحده چگونه می تواند یک حکومت دست نشانده در ایران برپا کند در حالی که هم مردم ایران و هم بسیاری از افراد درون ساختار حاکمیت هم چنان سرسختانه بر باورها و اعتقادات خود به این نظا م و انقلاب مقاومت خواهند کرد» و این همه از کارکرد مطلوب نرم افزار انقلاب اسلامی و منظومه معرفتی آرمانی جامعه در این روزها و شب ها حکایت دارد.
جمیع موارد مذکور گواهی است بر اینکه برگ زرینی در تاریخ مقاومت ملّت ها و تاب آوری در برابر خطرات، چالش ها و آسیب های پیرامون یک جنگ تحمیلی در حال رقم خوردن است.

تاب آوری اجتماعی (Social resilience) از منظر جامعه شناختی بازگشت به حالت عادی پس از تحمل برخی شوک ها و استرس ها منتج به ایجاد تعامل اجتماعی و تقویت آن می باشد یا به اعتبار نظریه «فریدلند» تاب آوری جامعه از طریق ظرفیت جامعه در مرتب سازی دوباره ی محیط های (عوامل) ستیزه جو و در حال دگرگونی به راه های جدید و نوآورانه است یا به عبارتی توانایی یک جامعه در تطبیق و سازگاری و توان مقابله و ایستادگی در برابر چالش ها، تهدیدات و آسیب های یک جنگ ناخواسته و تحمیلی است.
این قدرت تطبیق با شرایط و مقتضیات اجتماعی برآمده از یک مکتب انقلابی مقاومت محور است که با درک عمیق جامعه از اهداف دشمنان در قالب تهدیدات ادراکی ظهور و بروز پیدا کرده است.
جامعه ی دارای تاب آوری اجتماعی جامعه ای است که از قدرت حل بحران ها برون رفت از چالش ها و مدیریت شوک های قریب الوقوع برخوردار بوده و نه تنها به گسست و چند پارگی منجر نمی شود بلکه در دل بحران ها نیز به انسجام و همبستگی اجتماعی نائل می گرد.
یقیناً و به شهادت گزارشات متقن، ایستادگی و حضور مداوم مردم در صحنه خیلی زودتر از پیش بینی ها نتیجه داده به این نشان که در همین ایام، یکی از نمایندگان پارلمان هند، مقابل نخست وزیرشان نارندا مودی ایستاده و این چنین فریاد برمی آورند؛ «سلام و درود بر آیت الله خامنه ای که جلوی آمریکا زانو نزد و شهید شد اما تو بی وجود زانو زدی»، در همین باب، نشریه ی فارین پالیسی گزارشی ارائه داده بدین مضمون که جنگ ایران، هند را در موقعیت پیچیده‌ای قرار داده است و دولت «مودی» به خاطر همکاری با ترامپ، با مخالفت‌های داخلی فزاینده‌ای روبه‌رو است.
رخداد چنین حمایت هایی در عرصه های بین المللی نشان از حقانیت مردم ایران دارد  چنان که حسب اطلاعات موجود، ۵۰۰ نفر از پژوهشگران مطرح و برجسته جهانی از جمله جودیت باتلر-آوی شلایم-یرواند آبراهامیان-تیموتی میچل آدام هنی و سایر اندیشمندان و متفکران بیانیه ای را امضاء کرده اند و در این بیانیه، جنگ ایالات متحده آمریکا را محکوم کرده و اذعان داشتند که این جنگ ناقض حقوق بین المللی و حتی قوانین داخلی ایالات متحده آمریکاست که استفاده از نیروی نظامی را به مجوز کنگره مشروط می کند، در حقانیت جبهه حق و بطلان جبهه باطل، «اسنیکو» فعال رسانه ای مشهور آمریکایی می نویسند؛ «این اولین جنگ از ده ها جنگ آمریکایی هاست که تقریباً تمام کشور خواهان پیروزی ایران هستند».

حاصل سخن آنکه؛ نظام سیاسی ایران اسلامی با اتکا به این مکتب مقاومتی، امروزه از ساختار سیاسی قدرتمندی متشکل از نهادهای تثبیت شده ی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی برخوردار شده که در این مقطع قادر گردیده با کاربست راهبردهای کارآمد، پیوندهای ژئوپولیتیک، ژئو استراتژیک و ژئواکونومیک ایالات متحده آمریکا را با کشورهای متحد و ائتلاف های موجود به چالش بکشد.
باری، اندیشه مقاومت قوی ترین سامانه دفاعی و قوام بخش نظام سیاسی است، مردم ایستاده اند، مقاومت می کنند و باور دارند چنان چه ضرورتی به انجام اصلاح و تغییر محسوس باشد، این اتفاق با تکیه بر تکثر پذیری و خرد جمعی ایرانیان رقم خواهد خورد نه با فشارها و دخالت خارجی ها...
شیر زنان و غیور مردان ایرانی درودتان باد.