دکتراسماعیل عبدالهی

صرف نظراز این که خاستگاه وجایگاه تاریخی دانش و دانشگاه در زندگی ‌بشریت کجا،چقدر و چگونه است،بدون شک اصطلاح وشاخص دانشگاهی «دکتر »بار معنایی خاص و بالایی دارد.کسی که به جایگاه دکتر( صاحب تزومرجعیت علمی)نائل می شود بیش ازآن که درنظر وذهن خوددکتر باشد،باید شاخص های علمی ،عینی وجامعوی اورابدین عنوان بپذیرند.چه بسیاردکترهایی که در حقیقت باافراد عادی هیچ تفاوتی ندارند واین ظاهر علمی آنان هیچ کمکی به جامعه نمی کند.زیرا این تفاوت نه در«منش» ونه در«رویکرد وروش» آنان دیده نمی شود.جامعه از یک دکترانتظاردارد هم شخصیت اودانشگاهی؛یعنی وزین،متواضع وپرفایده برای دیگران باشد(متانت و وزانت علمی و شخصیتی) وهم نگاه و رفتار او قاعده مند،نظام‌مند،نواندیشانه،مدلل ومولد باشد(مهارت وصداقت دانشگاهی).بنابراین،اصولاًوماهیتا، شخص دکترنه اهل ژست،افاده(به جای فایده) وتوقع است ودرنتیجه خودرا برتر از دیگران نمی بیند وهرچه هست و هرچه دیگران از او می بینند،چیزی جزخردورزی،علم گرایی،امانت داری وادای وظیفه تخصصی ومسئولیت اجتماعی نیست.ازاین رو،به طور تکوینی (طبیعی وعقلی) وتشریعی(قانونی وشرعی) مردم عادی ازاوتوقع دارندپدیده ها واموررا واقعی وغیر متعصبانه مشاهده وملاحظه کندو نسبت به آنها شناخت وتحلیل دقیق و عمیقی پیدا نماید و درنهایت وحسب نیاز راه حل دانش بنیان پدیدآوردوازاین جهت مورد اعتماد ورجوع است واونیز معمولا این تکلیف تخصصی وفاخراجتماعی را فهمیده وبه درستی وبا تمام وجود انجام می دهد.وقتی انگیزه  علمی(ونه مالی ومنفعت طلبانه) وفاخر(فراترازخود)باشد،درمیدان عاشقانه علم وارد می شود ومسئولیت  کارصعب و پرمشقت علمی را برعهده می گیرد..به علاوه، اهل هزل وعبث وظاهرکاری هم نیست.یاد گرفته است که جدی، دقیق،عمیق، مدلل،مستند به شواهد متقن ،بدون پیشداوری وبا سعه صدر امور را ببیند،ارزیابی واستنتاج کند، تصمیم درست بگیرد ودیگران رانیز به سمت تصمیم درست هدایت کند.دراین منظر،کاراو تمییزوعاری ازکمترین شبهه وتردیدهای معمول و عامیانه است.

دکتری که این شاخص ها را نداشته باشد با مردم عادی متمایز نیست وصرفا لباس وپوستینی ازعلم برتن دارد که وقتی ازتنش خارج شود یااحیانا دیگران اورابا عنوان دکتر نخوانند،دیگر نشانی ازعلم ندارد.به تعبیر دیگر ،این شخص فقط زمانی دکتر است که لباس یا پوشش ظاهری خودرا برتن کند یابرلسان وزبان مردم جاری شود وبدین ترتیب است که یااودیگران را به اشتباه می اندازدیاجامعه اورا شبیه دکترها می بیند.درهرحال،نتیجه مشتبه وهمسان است.مساله این نیست که برخی یا غالب افراد درصدد نیل به عنوان مزبورمی باشند.پرواضح است که تحصیل علم در طول تاریخ ممدوح ودرهمه جوامع ومقاطع مطلوب وموردنیاز است،اما مسأله این است که وقتی احراز وسکانداری بسیاری ازمشاغل ومناصب (جز مناصب دانشگاهی وپژوهشگاهی )به عنوان دکتر محتاج نیست چرا باید هر شاغل یا صاحب منصبی براحراز عنوان دکتر اصرار وحرص و ولع داشته باشد؟آیا این اصرار وتقلا درروابط اداری،سیاسی واجتماعی پرچالش وزیانبارنبوده و نیست؟مع الاسف، برخی تصمیم سازان وذینفعان،دارای ذهنیت غلط وناراست علمی هستند.تصورشان این است که عناوین علمی ومدارک دانشگاهی همچون اجناس ،مصنوعات یا تزییناتی است که مثل هرشیئ دیگردردکایین و فروشگاه ها قابل عرضه وخرید و فروش است.براین اساس،تاسیس و توسعه مراکز وبنگاه های تولیدات ظاهری وصوری دانشگاهی را فی نفسه دارای ارزش اجتماعی واقتصادی دانسته وهمین را ماموریت خود می پندارند،غافل ازاین که در بازار حقیقی میادین ورقابت های علمی این نوع تولیدات فاقد هرگونه مطلوبیت وارزش اجتماعی و اقتصادی است وبه اصطلاح «جنس بنجل وغیراصل» به شمار می روند.

یکی از آفات وشاید بلیات در نظام دانشگاهی کنونی کشورما، ترویج غیر منطقی وصوری عنوان مزبوردر جامعه وروابط اجتماعی است.به دلیل تصمیمات کمیت گرایانه و ذهنیات غلط ،امروزه،ما باپدیده خطرناک «دکتر » هایی سروکار داریم که نه خلق(با ضمه اول) علمی دارند و نه خلق(با فتحه اول) علمی ؛یعنی هم اخلاقشان غیرواقعی وجعلی است وهم مخلوقشان تقلبی وغیرمعتبر.اگر می خواهیم در مسیر جهانی وجهادی علم مفیدوقوی گام برداریم باید به تاسی از تجربیات موفق تمدنی خود و جهان معاصر برحقیقت علم برپایه اصول «راستی» و«درستی» تکیه وتاکید کنیم واز تصنع در منش و روش پرهیز کنیم که حتما برای خود و دیگران آسیب های جدی درپی دارد.براین نکته باید اصرار ورزید که برخی مفاهیم همچون ایمان،علم،محبت ،اطمینان وامنیت  مفاهیمی دارای مصداق ومسمای باطنی، حقیقی وکیفی هستند که با معیارهای ظاهری ،صوری وبدون درون مایه متناسب با ماهیت آنها قابل پذیرش و تایید نمی باشند. دراین باره و درپایان مطلب،یادآوری ابیاتی ازغزل عرفانی عبدالرحمن جامی بی مناسبت وخالی از فایده نیست :-بودم آن روز من از طایفه دردکشان
-که نه از تاک نشان بود ونه ازتاک نشان
-ازخرابات نشینان چه نشان می طلبی
-بی نشان ناشده زیشان نتوان یافت نشان

دکتراسماعیل عبدالهی
عضو هیات علمی دانشگاه ومدیر اندیشکده حکمرانی وقانون گذاری استان بوشهر
۱۴۰۴/۵/۴