
اتحاد خبر - دکتر حمید اسدپور : شبانکاره نام یک بخش تاریخی در استان بوشهر و در حوزه سیاسی و اداری دشتستان است که بطور تقریبی دارای سی هزار نفرجمعیت می باشد. این منطقه در هنگام تاسیس بخشداری شبانکاره به سال ۱۳۵۹ در قلمرو تاریخی خود استقرار داشت تا اینکه در دو دهه اخیر قسمت ...
دکتر حمید اسدپور
مقدمه:
شبانکاره نام یک بخش تاریخی در استان بوشهر و در حوزه سیاسی و اداری دشتستان است که بطور تقریبی دارای سی هزار نفرجمعیت می باشد. این منطقه در هنگام تاسیس بخشداری شبانکاره به سال ۱۳۵۹ در قلمرو تاریخی خود استقرار داشت تا اینکه در دو دهه اخیر قسمت هایی از محدوده جغرافیایی آن را کاستند. کاستن از محدوده جغرافیایی آن زمینه به بن بست کشیده شدن و عدم توسعه این بخش را بطوره بالقوه مهیا کرد. مسئله محوری این مقاله آن است که شاخص های موجود نشان از عدم توسعه بخش شبانکاره می دهند و بنابراین شناسایی موانع توسعه این بخش یک ضرورت جدی محسوب می شود.
امروزه بخش شبانکاره با چالش های متعددی روبرو است که ظهور این چالش ها نتیجه مستقیم عدم توسعه این بخش و عدم سرمایه گذاری در این بخش به شمار می رود و پیامدهای آن باعث محرومیت شبانکاره گردیده است.
چالش در حوزه آب یکی از اولین و بحرانی ترین چالش ها است.
نامه مدیرکل جهاد کشاورزی استان بوشهر در تاربخ ۱۴۰۴/۳/۱۱ مبنی بر عدم اختصاص آب سد بزرگ شبانکاره به دشت شبانکاره برای کشت پاییزه در سال ۱۴۰۴ نه فقط موجب نگرانی و تهدید کشاورزی و کشاورزان شبانکاره ای است بلکه به معنای خاموش کردن موتور پیشران اقتصادی این بخش تلقی می گردد.
کشاورزی مهمترین راه معیشت مردم شبانکاره است و عدم اختصاص آب سد بزرگ شبانکاره به آن به معنای خشک کردن ریشه کشاورزی در این بخش است. آنچه از همه دردناک تر است حس تبعیض و حس درماندگی و حس بی پناهی مردم شبانکاره بویژه کشاورزان است که نمی دانند این بحران را چگونه حل کنند و لذا امید خود را از دست می دهند.
بعد ازآب مهمترین چالش در شبانکاره عدم توسعه اقتصادی در بخش هایی غیر از کشاورزی یعنی صنعت و گردشگری و بازرگانی است. علیرغم استعداد و موقعیت مناسب جغرافیایی هیچ نوع صنعتی در شبانکاره ایجاد نشده و وعده ساخت شهرک صنعتی در شبانکاره سالهاست تکرار می شود بدون آنکه نتیجه ای داشته باشد. به علت فقدان صنعت و ضعف کشاورزی عملا بازرگانی در این بخش نیز راکد بوده و محدود به فروشندگان محلی و خرده شده است. بخش خدمات نیز در این بخش ضعیف است.
حوزه بهداشت و درمان نیز یکی از بخش های ضعیف در این ناحیه است. فقدان بیمارستان؛ فقدان درمانگاه مجهز؛ فقدان داروخانه شبانه روزی ؛ عدم حضور پزشکان متخصص و عدم وجود امکانات و تجهیزات پزشکی و درمانی باعث محرومیت مردم این بخش و مراجعه آنها به سایر نقاط شده است.
در بخش آموزش و فرهنگ نیز این بخش دچار محرومیت و عقب افتادگی است. برای نمونه یک تالار فرهنگی درآن وجود ندارد و بیش از پانزده سال است که تنها مجتمع فرهنگی و هنری آن نیمه کار رها شده است. ساخت کتابخانه و استخر و سالن های ورزشی و مکان های مناسب برای گذران اوقات فراغت مردم بخش شبانکاره جزو ضرورت های اساسی به شمار میرود.در حوزه ورزش حتی ورزش قهرمانی شبانکاره دارای توانمندی های چشمگیری می باشد اما در این بخش هم دچار مظلومیت و محرومیت است.
نکته دیگر مسئله بیکاری و سطح پایین اشتغال در این بخش است . تاکنون آمار روشنی از میزان بیکاری در این بخش منتشر نشده ولی با توجه به تعداد بیکاران وکمبود فرصت های شغلی از یکسو و عدم سرمایه گذاری در شبانکاره از سوی دیگر می توان به سطح بالای بیکاری در این بخش پی برد. مهاجرت گسترده از روستاها و مرکز بخش شبانکاره به نقاط دیگر همچون برازجان ؛ گناوه و بوشهر و حتی شیراز نشان دهنده گستردگی این پدیده است. بحران آب کشاورزی و عدم تخصیص آب سد به اراضی دشت شبانکاره در سال زراعی ۱۴۰۴ -۱۴۰۵ قطعا بحران بیکاری را در این بخش عمیقتر خواهد کرد. با این مقدمه ای که بیان شد اینک می پردازیم به موانع موجود بر سر راه توسعه بخش شبانکاره :

موانع موجود بر سر راه توسعه شبانکاره به دو دسته عمده تقسیم می شود.
الف :موانع درونی
در این دسته از موانع می توان به مهم ترین مانع که همانا عدم شکل گیری مفهوم منافع مشترک و خواست جمعی دائر بر هویت مشترک اشاره کرد. بدین معنا که افراد بیشتر دلبسته وابستگی های طایفه ای یا قومی خویش شده و از توجه به سایر پدیده ها همچون منافع جمعی و منافع مشترک باز مانده اند. بطور مثال در هنگام انتخابات مجلس یا شوراهای شهر و روستا به طرف کسانی گرایش پیدا کردند که نوعی قرابت فامیلی یا طایفه ای نسبت به آن نامزد دارند و توجه چندانی به منافع عمومی نکرده و عمدتا خواست رییس طایفه و یا قوم را در نظر می گیرند که سفارش کدام نامزد را کرده است و این رفتار دقیقا نمود دلبستگی به هویت قومی به شمار میرود و همین باعث کاهش مطالبه گری عمومی می شود.
عدم همبستگی و ارتباط ارگانیک بین نخبگان بومی در شبانکاره هم که بتوانند سطح مطالبه گری عمومی را افزایش بدهند در این بین کاملا آشکار است.
نکته دیگر در این خصوص ضعف مدیران و مقامات و متولیان در بخش شبانکاره در تمام سطوح بخصوص شوراها و مدیران استراتژیک می باشد. ضعف آنها باعث شده است که در مرکز شهرستان و مرکز استان قادر به جذب بودجه و سرمایه لازم نشده و در سطح اداری استان نفوذ نداشته باشند.
نکته دیگر در این زمینه عدم تبیین و تبلیغ توانمندی ها و استعدادهای بخش شبانکاره از سوی متولیان محلی و بومی شبانکاره است. آنها تلاش موثری برای شناخت سرمایه گذاران و ورود آنها به عرصه توسعه بخش انجام نداده اند
فقدان طرح و نقشه برای سرمایه گذاری و جذب سرمایه گذران هم از جمله نقاط ضعف متولیان در شبانکاره به شمار می رود.
فقدان سرمایه گذار بومی از یکسو و گستردگی فقر از سوی دیگر که ناشی از فقدان فرصت های اقتصادی و شغلی در شبانکاره است باعث شده که سرمایه گذاری جدی از سوی بومیان صورت نگیرد . در کنار این قضیه بایستی به میزان خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی اشاره کرد که ضرورت سرمایه گذاری و خلق فرصت های شغلی رادو چندان می کند
ب: موانع بیرونی:
در این قسمت می توان به موانع متعددی اشاره کرد از جمله موضوع تبعیض و بی عدالتی در توزیع بودجه ها توسط دستگاه های استان و شهرستان، توزیع امکانات، فرصت ها و سرمایه گذاری های متولیان استانی و شهرستانی نسبت به بخش شبانکاره.
عدم توجه و سرمایه گذاری مقامات و دستگاه های استانی در امور زیربنایی شبانکاره یکی از مهمترین موانع توسعه این بخش است. بطور مثال دستگاه های مربوطه هنوز شبکه آبرسانی و کانال های دشت شبانکاره را به اتمام نرسانده اند. مقرر بود که ۲۲ هزار هکتار از اراضی شبانکاره از آب سد بزرگ برخوردار شوند ولی اینک تنها ۸۷۰۰ هکتار تحت پوشش آب سد قرار دارند که آنهم در بوته ای از ابهام قرار گرفت.
علاوه برآب مورد نیاز در بخش کشاورزی در بخش شبانکاره مردم با مشکل اساسی کمبود آب شرب روبرو هستند. جیره بندی آب و کافی نبودن آب اختصاص داده شده به شهر و روستاهای شبانکاره مردم این بخش را با مشکلات بسیاری روبرو ساخته است این درحالی است که درسالهای نه چندان دور آب آشامیدنی یکی ازشهرستان های مجاور از چاه ها و سفره های آب زیر زمینی شبانکاره تامین شده است. شبانکاره روزی منبع آب آشامیدنی و کشاورزی بود و از این جهت غنی بود.
عدم تکمیل اتوبان برازجان گناوه توسط دستگاه های استانی در محدوده ای بطول ۹ کیلومتر باعث هدر رفتن این سرمایه و آسیب زدن به مردم شده است. عدم توسعه راه های روستایی؛ عدم تکمیل مسیر شبانکاره به خشت ؛عدم ساخت درمانگاه تامین اجتماعی؛ عدم ساخت بیمارستان در شبانکاره و عدم توسعه فضاهای آموزشی و فرهنگی و ورزشی در شبانکاره از دیگر کوتاهی های دستگاه های متولی استانی است.
اعمال نفوذ و اعمال سلیقه برخی متولیان در مرکز استان و مرکز شهرستان بویژه در هنگام تعارض منافع عملا شبانکاره را به محرومیت کشانده است. این متولیان باید بدانند که توسعه شبانکاره باعث عقب افتادن جای دیگری نمی شود کمااینکه بدون توسعه هر قسمتی از استان نمی توان ادعا کرد که استان بوشهر توسعه یافته است
بی برنامگی و عدم انجام اقدامات بنیادین مثبت از سوی نمایندگان دشتستان در مجلس نسبت به بخش شبانکاره به یک درد و رنج همیشگی برای مردم بخش شبانکاره تبدیل شده و عملا مردم شبانکاره از هیچ نماینده ای اقدامات موثر و مثبت که تحولی در این بخش بوجود بیاورد را ندیده اند. این درحالی است که آنها هنگام انتخابات وعده های بسیاری برای کمک به رشد و توسعه شبانکاره می دهند . تعارض منافع در این قسمت هم وجود دارد که مانع از توجه به این منطقه می شود.این قاعده در مورد همه نمایندگان دشتستان در مجلس شورای اسلامی صدق می کند و محدود به نماینده خاصی نمی شود.
عدم شناخت مرکز نشینان اعم از مرکز شهرستان و یا مرکز استان و مرکز کشوراز توانمندی و پتانسیل های بخش شبانکاره هم مزید برعلت شده است. بطورمثال کشاورزی در شبانکاره از الگوی خاصی پیروی نمی کند و دستگاه های متولی در این خصوص بطور جدی ورود نکرده و از کشاورزان حمایت نمی کنند و کشاورزان هم به روش سنتی خود ادامه می دهند.لازم است متولیان استانی در زمینه رواج کشاورزی تجاری در شبانکاره اهتمام بورزند و به این پراکنده کاری پایان دهند.
نمونه دیگر عدم احداث نیروگاه های خورشیدی بزرگ در شبانکاره توسط دولت است و این در حالی است که دستگاه های متولی براساس مطالعات و مکان یابی هایی که صورت گرفته شبانکاره دارای بهترین شرایط برای استقرار نیروگاه های خورشیدی دانسته اند.
نکته پایانی عبارت است از ضعف و ناتوانی و فقدان اراده در آن دسته از نخبگان و مدیران شبانکاره ای است که توانسته اند وارد ساختارهای اداری ؛ سیاسی و اقتصادی مرکز استان یا سایر مراکز بشوند ولی قدرت لابی و هم افزایی برای توسعه زادگاه خود را نداشته باشند.واقعیت این است که پیشرفت هر منطقه و هر ناحیه ای در ایران و یا استان بیشتر ناشی از اقدامات و کوشش های افرادی است که از آن ناحیه برخاسته و وارد ساختار اداری و دیوانسالاری شده اند. وقتی فرزندان شبانکاره برای توسعه آن کاری نمی کنند نمی توان از دیگران انتظار داشت که برای رونق شبانکاره اهتمام بورزند.
امید است که موانع توسعه شبانکاره به خوبی شناسایی شده و آسیب شناسی دقیقی صورت گرفته و سپس به رفع آنها همت گمارده شود. اینجانب بطور گذرا به این مقوله پرداختم و قطعا این نوشتار کامل نیست و انتظار می رود افرادی که اطلاع بهتر و کاملتری از موضوع دارند مقاله های جامع تر و مفیدتری منتشر کنند تا کمکی به موضوع توسعه شبانکاره بشود. واقعیت موجود این است که شبانکاره از کاروان توسعه در استان عقب افتاده و در مقایسه با بخش ها و مناطق همجوار دچار محرومیت شده و از این جهت مردم بخش شبانکاره متحمل آسیب ها، ضررها و خسارت های پیدا و پنهان فراوانی شده اند.