رضا معتمد

 پنج‌شنبه شب پیش به دعوت دوست ارجمند و ادب‌دوستم، آقای حسین قشقایی، در نشست پاس‌داشت گویش دشتستانی حضور یافتم. جای این نشست در شهر خشت و میزبان آن شاعر عزیز محلی‌سرا، سید طالب هاشمی بود. در آنجا آگاه شدم که این پنجمین سال برگزاری نشست و دومین سال برگزاری آن در شهر خشت است. مبتکر اصلی برگزاری این نشست نیز یک انجمن اینستاگرامی مردمی، به‌نام «پاتوق دشتستانی‌ها» بود. مدیر این انجمن آقای سیدرضا حسینی، یکی از فرهنگ‌دوستان دشتستانی است که چند سالی است به کشور آلمان مهاجرت کرده اما دوری از ایران و دشتستان نتوانسته پیوند عاشقانهٔ او را با وطن و زادگاهش از هم بگسلد. او که به‌نظر می‌رسید خود نیز از دیرباز دستی در ادبیات و هنر دارد و با حضور ناگهانی و از پیش ناگفته‌اش در این نشست حاضران و میزبانان برنامه را غافلگیر کرده بود، اجرای بخش پایانی برنامه را که معرفی آثار و اشخاص شاخص بود، بر عهده داشت.
 نشست پاسداشت گویش دشتستانی بر پایه توجه و تمرکز بر شعر گویشی بنا شده است و برای همین بخش اصلی و محوری این نشست بیشتر شعرخوانی شاعران بومی‌سرا بود که از شهرها و گویش‌های مختلف استان بوشهر در این محفل حاضر شده بودند. یکی دو تن نیز به‌دعوت برگزارکنندگان، از نورآباد ممسنی خود را به این آیین رسانده بودند. این آیین برنامهٔ ویژه و مهمانان ویژه نیز داشت. برنامهٔ ویژه آن بزرگداشت دو تن از شاعران بومی‌سرا به گویش دشتستانی، آقایان محمدجعفر نجدی و دکتر منوچهر بایندری بود. مهمانان ویژه نیز یک شاعر و یک نوازنده و خواننده موسیقی خراسانی از خراسان رضوی بودند.
 آنچه بیشتر از همه در این برنامه خودنمایی می‌کرد، وجههٔ مردمی و مشارکتی آن بود و به‌نظرم بخش مهمی از گیرایی و اثربخشی این برنامه بر جان و روان مهمانان نیز به‌دلیل همین ویژگی بود.

بهانهٔ برگزاری آیین پاس‌داشت گویش دشتستانی، سالروز درگذشت استاد فرج‌الله کمالی است. این شاعر بزرگ بومی‌سرا در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ چشم از جهان فرو بست. از همین روی برگزارکنندگان این نشست روز درگذشت این شاعر بزرگ را مبدأیی برای پاس‌داشت گویش دشتستانی قرار داده‌اند و هر سال به مدت یک هفته برنامه‌هایی را برای معرفی گویش دشتستانی ترتیب می‌دهند. به‌گمانم بهترین مناسبت برای پاس‌داشت گویش دشتستانی همین ارتباط آن با زادروز یا سالروز درگذشت استاد کمالی باشد که برگزارکنندگان شاید به‌دلیل تقارن روز درگذشت با بهار دومی را برگزیده‌اند.
 فرج‌الله کمالی بی هیچ چون و چرایی، یکی از افتخارات ادبی استان بوشهر و دشتستان و یکی از ستون‌های چهارگانهٔ شعر گویشی جنوب است. در کتاب «بدویت معصوم»(پژوهشی در شعر محلی استان بوشهر) او را در کنار زنده‌یادان محمد بیابانی، علی مرادی و ایرج شمسی زاده از پیش‌قراولان و تأثیرگذاران شعر گویشی استان بوشهر دانسته‌ام و در یادداشتی ویژهٔ تحلیل اشعار او گفته‌ام که او را باید نقطهٔ کمال شعر محلی دشتستان دانست. او در زمان زندگی‌اش هرگز چنان‌که سزاوارش بود، قدر ندید و نامهربانی‌هایی را نیز به چشم دید اما پنج‌شنبه شب وقتی در آیین پاس‌داشت گویش دشتستانی دیدم که شعر و اندیشهٔ او در قالب‌های دیگر هنری از جمله هنرهای تجسمی رسوخ کرده و نقاشان و خطاطان خوش‌ذوق دشتستانی تخیلات شاعرانهٔ او را دستمایهٔ تصویرآفرینی و قلم‌زنی خود قرار داده‌اند، هم ذوق‌زده شدم و هم به این آرامش و اطمینان خاطر رسیدم که شعر او نرم‌نرمک و با ظرافت و آرام آرام دارد در متن جامعه گسترش می‌یابد و روزبه‌روز پویاتر به پیش می‌رود.
 بی هیچ تردیدی باید بخشی از این پویایی و رسوخ را نتیجه نقش‌آفرینی «پاتوق دشتستانی‌ها» و مدیر آن آقای حسینی دانست.
 شعرهای کمالی، گویش دشتستانی را به اصیل‌ترین شکلش به نمایش می‌گذارد. زنده‌یاد کمالی خود اصرار تام و تمام داشت که کهن‌ترین و اصیل‌ترین واژه‌های گویش دشتستانی و نیز متل‌ها و مثل‌ها و انگاره‌های دشتستان را با شعرش نشر دهد و با زبان لطیف و ظریف شعر آنها را به ذهن و زبان نسل‌های جوان‌تر برساند. از این‌روی می‌گویم که روزی منسوب به او بهترین تقویم زمانی برای پاس‌داشت گویش دشتستانی است؛ نکته‌ای که دوستان پاتوق نیز به آن توجه داشته‌اند.
 کوشش این دوستان این است که روز درگذشت او را بهانه‌ای برای برگزاری هفتهٔ پاس‌داشت گویش دشتستانی قرار دهند و این مناسبت را در تقویم فرهنگی دشتستان نیز بگنجانند تا اهمیت حفظ این میراث زبانی در ذهن و زبان نسل‌های امروز و بعد دشتستان تثبیت شود. اگر موفق شوند و بتوانند از خارزار تنگ‌نظری‌ها و محافظه‌کاری‌ها و سنگ‌اندازی‌ها بگذرند، پیروزی آنها رخ‌دادی خجسته برای فرهنگ دشتستان و نقطه امیدی برای حفظ میراث معنوی گویش دشتستانی خواهد بود. امیدوارم که بتوانند.