احمد خواجه حسنی

 
در چهل و دومین مراسم انتخاب کتاب سال، کتاب «کنشگران مرزی»، تألیف مقصود فراستخواه به عنوان کتاب سال در گروه علوم اجتماعی انتخاب شد.
کتابی که نویسنده از آن به اکسیرِ خاکستری دوام ایران یاد کرده و از این حیث مفهوم جدیدی را به ادبیات جامعه‌شناسی ایران افزوده اند.
در این کتاب به ظرفیت‌های کشور برای خروج از انسداد سیاسی نیل به تغییر و تحولات موضوعی و چگونگی دوام آن اشاراتی شده و نویسنده به این سوال پاسخ می دهند که چگونه تمدن ایران پنج هزار سال دوام آورده است؟ این کتاب با فراتر رفتن از نگاه نقادانه بر یک ظرفیت مثبت کشور، متمرکز شده است. فراستخواه در این کتاب علیه ناامیدی مطلق اجتماعی ایستاده است و کنشگران مرزی را روزنه‌ای از امید می‌داند» ، از این رو می توان به لحاظ محتوایی، کتاب کنش گران مرزی را هم سنگ یکی از آثار ماندگار واتسلاف هاول «کنش های کوچک ایستادگی» قلمداد کرد.
«امروز میلیون‌ها نفر در شرایطی زندگی می‌کنند که به نظر می‌رسد هیچ چیز تغییر نخواهد کرد، ولی باید بدانید که "کنش‌های کوچک ایستادگی" چنان اثرات بی‌نظیری داشتند که هیچ کس آن را پیش‌بینی نمی‌کرد، کنش‌های کوچک ایستادگی نه تنها گذشته و حال را شامل می‌شود، بلکه آینده را نیز تحت الشعاع قرار خواهد داد.(کنش های کوچک ایستادگی)
فراستخواه در این کتاب بر این باور مؤمن است که کنش گران مرزی یا به تعبیری روزنه گشایان ، تنها بخشی از نیروهای الیت جامعه نیستند بلکه طیفی عمل گرا از صنوف و اقشار مختلف گروه های اجتماعی هستند که با آگاهی های میانی و ضمنی هم صدا با جامعه سعی در کاهش هزینه تغییر و تحولات یا به عبارتی بهینه کردن در جابجایی شرایط و انتقال در سیستم سیاسی را دارند و برآنند تا هزینه تغییر و تحولات را تسهیل و بهینه کنند.

در بخشی از کتاب چنین آمده ؛ با افزایش شکاف ملت دولت و در شرایط انسداد ، که پنجره ها برای گفت و گو بسته می شوند پل های ارتباطی از بین می روند؛ دیوارهای بی اعتمادی بلند تر؛ و حوزه های مدنی ضعیف تر می شوند فضایی از ناامیدی بر اذهان سنگینی و اعتماد به نفس اجتماعی را تهدید می کند امّا جامعه ی ایرانی از نفس نمی افتد، قابلیت های تمدنی و فرهنگی سبب می شود که عاملان اجتماعی با تنوع بخشیدن به شیوه های عمل خود صورت های متفاوتی از کنش گری در پیش بگیرند. کنش گری مرزی یکی از این تنوعات و ابتکارات عمل اجتماعی توسط عاملانی است که پایی در حکومت و پایی در جامعه دارند؛ میان ایوان جامعه و دیوان دولت تردد می کنند و دست به خلاقیت های مختلف می زنند؛ فضاهای واسط به وجود می آورند؛ روزنه هایی برای گفت وگو می گشایند و برای توسعه ظرفیت سازی و برای جامعه توانمند سازی می کنند ، در چنین وضعیتی بیم آن می رود که همین کنش گران نیز توسط دولت ها طرد و به حاشیه رانده شوند؛ یا خود آنها به قدرت و رانت و زیست سیاست چسبندگی پیدا کنند، در آن صورت دوباره تمام دستاورد نسل ها در سیاه چاله های مناقشات فرو می رود و امر توسعه و پای داری در جامعه هم چنان به تعویق می افتد.