معزالدین آرچین

اهمیت سیاسی، نظامی دالکی در سه قرن گذشته بیش از هرچیز دیگر به موقعیت استراتژیک آن مربوط بوده است، این موقعیت استراتژیک نیز بیشتر به جغرافیای این منطقه وابسته بوده است رشته کوه های سر به فلک کشیده به خصوص در زمانه ای که تنها راه گذر بوشهر به فارس از میانه راه های نا هموار و کتل های بس خطرناک این کوهستان ها بوده است.

منطقه دالکی را از نظر نظامی و سوق الجیشی بسیار مهم جلوه می داده است. در بیان اهمیت نظامی این منطقه در دوره زمانی مورد پژوهش، دو شاهد مهم تاریخی وجود دارد. یکی پیروزی کریم خان زند بر رقیب خود، خان بختیاری در کوه و کتل های اطراف دالکی و دیگری تحریکات مقاومت آمیز و نیز نخستین حمله طراحی شده سپاه ایران علیه قوای انگلیس که در دالکی رخ داد.

هم چنین این روستا (دالکی از سال 1379 به شهر تبدیل شده است) محل استقرار نیروی پشتیبانی و لجستیک قوای ایرانی و قرارگاه آذوقه ومهمات آنها نیز بوده. درباره واقعه اول ، تنها شواهد مکتوب اندکی وجود دارد از جمله این نوشته کوتاه مهدی قلی خان هدایت(مخبرالدوله)در کتاب « خاطرات و حوادث » که با تاکید بر اهمیت فراوان دره ماهور دالکی برای دفاع نوشته است که « این همان محلی است کدخدای دالکی کریم خان فراری را از فرار منع کرد و جمعیت محمدحسین خان بختیاری را از پای درآورد » اگر این ادعای مخبرالدوله صحت داشته باشد، خاندان زند بقا و دوام حکومت خود را نه تنها مرهون کوه و کتل های دالکی بلکه و امداد تدبیر کدخدای این روستا بوده اند بروگش هنریش ( سفیر آلمان در ایران)در دوره قاجار نیز با اشاره به این که در گردنه ها و کتل های دالکی « با عده کمی می توان جلوی پیشروی لشکریان نیرومندی را گرفت و آنها را عقب راند» دالکی و راه های منتهی به آن را به منزله کلیه و دروازه اصلی ایالت فارس و شیراز می داند و به این نکته تاریخی اشاره می کند که در « دوران گذشته این منطقه چه اهمیت و نقش بزرگی در دفاع از ایالت فارس داشته است» به طوری که «کریم خان در طول جنگ هایی در همین تنگستان به سال 1753 توانست راه خود را به طرف شیراز بگشاید و بر تخت سلطنت ایران جلوس کند.» 1

1-دالکی در عصر قاجار-دکتر رضا معتمد-صفحه 123-121