
دکتر ایرج مزارعی
بدیهی است که هدف کشورها یکسان نیست، بعلاوه چه بسیار اتفاق می افتد که دو کشور با وجود داشتن هدفهای مشابه، استراتژیهای کاملا متفاوتی را در صحنه بین المللی برای رسیدن به منافع ملی انتخاب کند. علت این اختلاف یعنی یکسان نبودن هدفهای کشورها از یکطرف و اختلاف در طرق تحصیل آنها از طرف دیگر این است که هدفها و اعمال و رفتار کشورها در صحنه بین المللی زاییده سیستمهای سیاسی، اجتماعی، آداب و سنن، ایدئولوژی، درجه پیشرفت تکنولوژیک، موقعیت جغرافیایی و قدرت نظامی آن کشورها است و همانطور که عوامل قدرت و غیره برای کشورها یکسان نمی باشد، هدفها و طرق تحصیل انها نیز نمی تواند برای آنها یکسان باشد.
وجود کارگزاران سیاسی عامل دیگری است در اختلاف بین هدفهای کشورها و طرق تحصیل آنها، چون رهبران هر کشور، طراح و یکی از عوامل تعیین کننده هدفهای ملی و سیاست خارجی آن کشور می باشند. تاریخ نشان می دهد که سرنوشت ملتها غالبا بستگی زیاد به این امر داشته که چه اشخاصی در زمانهای معینی از تاریخ رهبری آنها را به عهده داشته اند.
امپراتوری اول فرانسه و هدف توسعه طلبی آن بدون شک در شخص ناپلئون بناپارت خلاصه می گردید، همانطور که هدفهای خارجی آلمان و به خصوص سیاست تجاوزکارانه نازیسم از سال 1933 تا پایان جنگ جهانی دوم، بدون شخص آدولف هیتلر غیرقابل فهم می باشد.استقلال هندوستان(1947) بدون جنگ و خونریزی شاید بدون وجود رهبرانی چون گاندی و نهرو امکان پذیر نبود.
به هر حال بایستی به خاطر داشت که رهبران ملی نیز باید با توجه به منافع و تمایلات و فضاهای داخلی و گفتمانهای حاکم بر کشور سیاست خارجی را طراحی و عملیاتی کنند.
در همین راستا سفر آقای دکتر روحانی به نیو یورک و سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل دارای پیامدها و آثار متنوعی می باشد بطوریکه نطقها، نشستها و مصاحبه های ایشان با رسانه های خارجی در این سفر در مجامع بین المللی نقش بی بدیلی در تامین منافع ملی ماو حتی سیاست خارجی کشورهای دیگرخواهد داشت.
بدون شک هر کشوری در مقوله سیاست خارجی بدنبال تامین حداکثر منافع ملی به شیوه های مختلف اعم از مسالمت آمیز، اخلاقی وتوسل به زور و ... می باشد و از آنجا که جمهوری اسلامی ایران نیز سیاست خارجی آن مبتنی بر سه اصل عزت، حکمت و مصلحت می باشد طبیعی است که بیان دیدگاههای آقای روحانی در این سفر نقش مهمی میتواند در تامین منافع ملی داشته باشد .
بنابراین در بحث منافع ملی در روابط بین الملل باید منافع ملی هر کشور را جداگانه، با توجه به عوامل قدرت، درجه پیشرفت اقتصادی، موقعیت جغرافیایی، اوضاع و احوال داخلی، نوع حکومت و سیستم اجتماعی آن ، شرایط بین المللی و مهمتر از همه بیان دیدگاهای کارگزاران سیاسی مورد تجزیه و تحلیل قرار داد./ص