
اسماعیل حسام مقدم
اتحادجنوب: ورزش در برساخت سوژه ی محلی – بومی همواره دارای وجه و ساحتی جامعه شناسانه، فرهنگ شناسانه و روانشناختی بوده است. ساخت یابی اجتماعی هر هویتی همواره در درون خود به جستجوی عملکردهای دلالت بخشی رهنمون می شده تا امکان ملت سازی و صورتبندی گفتمانی خاص آن هویت را ایجاد کند. ازهمین رو ورزش به وجهی از سرمایه فرهنگی یک ملت مبدل گردیده است.
اگر تا پیش از برآمدن هویت های حاشیه ای و پیرامونی، آیین ورزشی به مثابه ساختاری همسان ساز در سیاستهای فرهنگ استعمارگرایانه به کار می رفت، اما در نگرش جدید پسااستعمارگرایی کسانی چون ادوارد سعید و هومی بابا به مثابه آیینی هویت ساز نقش آفرینی می کرد و در برساخت سوژه های محلی – بومی به گونه ای بازاندیشی و افسون زدایی از گزاره های معرفتی پیشین می پردازد.
در جوامع جدید، آیین ورزشی همچون موقعیتی چهلتکه، سطوح متعدد آگاهی را در کنار هم جمع میکند. در میان تماشاچیان و بازیکنان، از هرگونه آگاهی و عقلانیت میتوان نمونههایی را یافت؛ از کسانی که خداپرستاند تا آنها که شیطانپرستاند؛ از آسیایی تا اروپایی تا آمریکای جنوبی و... . این سطوح متعدد آگاهی نسبت به جهان در آیینی به نام ورزش در کنارهم قرار میگیرند و مراسمی به بزرگی یک جشن قومی یا ملی یا بینالمللی راه میاندازند. کارناوالی که همراه با تکههایی از آیینهای مختلف میباشد؛ آیینهایی که همگی در عرض هم هستند و درهمنشینی با هم معناهای متفاوتی را به وجود میآورند و این معناهای متعدد و اندیشهی سیال و سیار، گونهای از چندگانگی فرهنگی را به وجود میآورد و از همینرو با نظام آیینهایی مواجه میشویم که انسانها بر یکدیگر رجحان و برتری ندارند و دنیایی کاملاً انسانی را ایجاد میکنند.
آئین فوتبال همچنین، چونان «مناسک مقاومت خردهفرهنگها» به زعم جان فیسک، به نوعی آداب و رسوم مقاومت در برابر هژمونی و سلطهی نظامهای مستعمرهساز بدل میشود که مقابل هرگونه استیلا و انقیاد، دست به مقاومت زده و به نوعی آئین رهاسازی تبدیل شده و چهبسا این غایتانگاری رهاکنندهی آیین فوتبال با غایتانگاری رهاکنندهی (مسیانیک) ادیان و مذاهب، همذاتپنداری کند. از منظری دیگری، در جهان پستمدرن، تقابل هویتهای ملی و مذهبی، به صورت نمادین نیز خود را به منصهی ظهور میرساند. تفکر پستمدرنیستی که با تفکر سیّار و چهلتکهی خود، به نوعی در «افسونزدگی جدید»ی بهزعم «داریوش شایگان»، دچار شدهاند، همواره در شیزوفرنی معنایی- زبانی گرفتار میآید که در خود، امر خرافی- باستانی را به امری عام مبدل میسازد.