احمد خواجه حسنی

۲۵ مهر ماه ۱۳۱۸، میرزا محمد فرّخی یزدی، آزاد مرد مبارز، شاعر و روزنامه‌نگار اواخر عصر قاجار و اوایل پهلوی که سابقه مبارزه با هر دو حکومت را در راستای تحقق عدالت و آزادی خواهی در نیم قرن زندگی پر ماجرای خود دارا بوده، خاموش شد.
وی از دوران طفولیت از قریحه ی تابناک و استعداد سرایش شعر برخوردار بوده، تا جایی که در حدود ۱۵ سالگی به دلیل اشعاری که علیه مدرسان و مدیران مدرسه یزد می‌سرود، از مدرسه اخراج می شود!
نقل است بعدها به مناسبت شعری که در مدح آزادی سروده بود، حاکم یزد دستور داد دهانش را بدوزند، فرّخی به دلیل رویکرد انتقادی و اصلاح طلبانه اش مرتّب مورد حمله و سوء قصد قرار می‌‌گرفت اما به رغم ۱۵ بار توقیف روزنامه اش طوفان ، حبس ، شکنجه و زندان، از مرام خود هرگز کوتاه نیامد.
فرّخی یزدی صاحب قلمی دردمند و منتقدی روشن فکر بود که در رأس تا ذیل مبارزاتش در اندیشه ی انقلابِ فکری و اجتماعی و اصلاحات زیربنایی بود.
شادروان یزدی، پاشنه آشیل توسعه و پیشرفت مملکت را هم چون بزرگانی از جمله امیر کبیر، محمدعلی فروغی، فریدون فرخ زاد و قس الی هذا در بی تفاوتی اجتماعی و ناآگاهی مردم دانسته که ما را از ترقی بازداشته و در سرمقاله ای تحت عنوان "ملت هم مقصر است" چنین آورده اند؛
هر چند حکومت های مستبد و دولت های خودکامه آن زمان همواره بزرگ ترین سد اصلاحات و آزادی خواهی بودند امّا مردم ناآگاه و خرافاتی نیز بی تقصیر نیستند...
در دهر، چو ما کسی بدین ذلّت نیست
وین ذلّت لایزال، بی علّت نیست
هست از طرف ملّت بی علم قصور
تقصیر، همه زجانب دولت نیست!

سپس اضافه می کنند؛  راست است که زمام داران ایران خدمت شایانی به ملت ننموده اند، صحیح است که اغلب سرپرستان سابق به واسطه عدم لیاقت و قابلیت برای ما راهنمای خوبی نبوده اند، ولی با این همه ، اختیارات همین صاحب منصبان بی قید، از طرف اهالی اعطا می گردید! مردم وقتی نمی خواهند از نعمت ترقی بهره ور شده و به اصطلاح آدم بشوند، از دست سیاست مداران که آن ها هم در دامن همین ملت تربیت شده اند، چه می آید؟
مردم در این خرابه ای که گنج های شایان به زیر تل و خاک آن نهفته است باید اول قدرت حقیقی خود را به دست آورند، آن گاه از اولیای وقت اصلاح امور را عنفاً و جبراً طلب کنند...
ترقی و مدنیّت، بدون تربیت صحیح خانوادگی، رشد و تکامل اجتماعی افراد و بدون استقرار آزادی های سیاسی ایجاد نمی شود ولی قومی که در تمام اوراق زندگی آن ها از دیباچه تا خاتمه یک سطر برجسته چشم شما را خیره نمی کند و جز وهم و تعصب جاهلانه در افکار اکثریت آن چیزی نمی یابید، با کدام معنی و منطق و به اتکای کدام اراده ملی و طبیعی در قوس ترقی صعود خواهد کرد؟

زنده یاد فرّخی یزدی معتقد بودند، اصلاحات واقعی کار یکی دو نفر نیست و به تحولات فکری و دگرگونی های اجتماعی بستگی دارد.
مانا یاد فرخی دلایل بارزی از جمله عدم رشد فکری، اجتماعی، تربیتی و جهل، نا آگاهی اجتماعی، خرافه زدگی عمومی، مدیریت ناکارآمد و بی برنامگی را از مهم ترین موانع نوگرایی ایران آن زمان می دانستند و اعتقاد داشتند حکومت های مستبد به انگیزه ایجاد امنیت سطحی، آزادی های اجتماعی و انسانی را سلب می کنند و البته امنیت بدون آزادی، مانند سکوتی است که در قبرستان تولید می شود!
وی صراحتاً معتقد بودند زمام امور مملکت را بایستی به دست کسانی داد که به سعادت و ترقّی ملت و مملکت علاقه مند هستند.
فرخی یکی از دلایل عدم رخداد تحوّلات اساسی آن زمان مملکت را مجلس های پوشالی، تشریفاتی و وابسته می دانسته که به خواسته های ملّی و مصالح عمومی توجهی نداشته اند، بنابراین به اعتقاد وی با این مجالس و با وجود این جهل و بی خبری عمومی اطمینان می دهند که این دست های کام طلب و این وکلایی که طرز انتخابات آن ها را بالمعاینه مشاهده می کنید، جز افزودن یک سطر سیاه به تاریخ بدبختی ایران کاری نخواهند کرد. امید به اصلاحات چنین است که در این وضعیت شمع اصلاحات در شهر خاموش روشن گردد...

شایسته می نماید جوانان ایران زمین در باب مبارزات و مساعی مانا یاد فرخی یزدی مطالعه عمیق نموده، مسیر اندیشه های آزادی خواهانه اش در بیداری و آگاهی مردم پر رهرو و یاد این شاعر مردمی را همواره گرامی دارند.