هشتمین عصرانه ی فرهنگی هامون سه شنبه پنجم شهریور با موضوع لیبرالیسم ایرانی با همكاري انجمن هامون ايران و هفته نامه اتحاد جنوب برگزار شد. اين نشست درواقع ادامه ي نخستين نشست هامون بود كه به بحث «لیبرالیسم و مولفه ها و پيشينه ي آن» اختصاص داشت و به دلیل کمبود وقت بحث درباره «لیبرالیسم ایرانی در فرهنگ ايران» به این جلسه با ارايه ي علي آتشي، حسين پاپري و بهنام سالاني موکول شد. اسماعيل حسام مقدم در مقدمه اشاره كردند كه به دليل مهاجرت آتشي- نويسنده و فعال  فرهنگي- و بهنام سالاني به دليل مشكلات شخصي، نتوانستند اين نشست هامون را همراهي كنند.

سپس پاپری، فعال فرهنگي، درباره ی چگونگی ورود مدرنیته  به ایران، سخن را آغاز كرد و گفت: «ورود مدرنیته به ایران نتیجه ی ورود مشروطیت بود که فرمان مشروطیت نيز توسط مظفرالدین شاه در تاریخ 13 مرداد 1285 صادر شد.

در ادامه برای آشنايي با فضاي ايران آن روز و درك از موقعيت ايران دوره قاجار، خشک سالی يي که هشت سال قبل از صدور فرمان مشروطیت اتفاق افتاده بود را بیان کرد، که در آن هرج و مرج در دستگاه حکومت، فقر و بی نوایی مردم را نشان می داد. در ادامه رضا شبانکاره ، روزنامه نگار و فعال فرهنگي، به نقل از مهرزاد بروجردي براي پيوند ليبراليسم و تاثير مشروطه بر آن گفت: در دوره ي پهلوي كساني چون فروغي، علي اكبر داور، تيمورتاش، سيد حسن تقي زاده علي رغم متمايل شدن به ليبراليسم، به اين نتيجه كه پيش از آنكه نهاد آزادي و ليبراليسم در ايران پا بگيرد، مي بايست هرج و مرجي كه بعد از شكست انقلاب مشروطه ايجادشده، پايان يابد. اينان حال و روز پس از جنگ جهاني اول را بسيار نابسامان مي ديدند، از اين رو در پي اقتدار دولت مركزي براي جلوگيري از فروپاشي، رويارويي با خان ها بودند تا شايد از آن پس خواسته هاي ليبرالي را به جكومت بقبولانند و از ديگر سو محمدعلي فروغي باورداشت ناسازگاري زمانه در ايران با انديشه هاي ليرالي سنخيتي ندارد.وي معتقد بود برای اینکه بتوانیم به لیبرالیسم برسیم باید ابتدا هرج و مرج و فروپاشی دردستگاه حکومت و حاکمیت ملی را پایان بدهیم.

در ادامه پاپری با اشاره به چهار دوره تحول اروپا که زمینه و مقدمه ورود به مدرنیته است گفت: تحول خواهی و اصلاحات از درون حاکمیت قاجار با عباس میرزا آغاز شد که در اثر جنگ های ده ساله ایران با امپراطوری روس دو قرن پیشرفت اروپا را به عباس میرزا نشان داد و او نخستین دسته از محصلین ایرانی را برای فراگیری علوم و فنون جدید پزشکی، نظامی، داروسازی و... به اروپا فرستاد. البته او در اين راه مشکلات و مخالفان زیادی نیز داشت .

در ادامه اسماعيل حسام مقدم، نويسنده و مدرس دانشگاه، گفت: «آیا مشروطیت یا سال های پیش از آن  جریانی که ایران بدنبال آن بود، به سمت نوسازی بود یا لیبرالیسم؟ پاپری در جواب گفت:«این آشنایی از روی اجبار بود و نه از روی میل و علاقه به غرب و از همان آغاز تنها در صدد کسب دستاورد های مادی و فنی غرب بوده ایم و نیازی به شناخت اندیشه ها و ارزشهای تمدن غرب احساس نکردیم و این غفلت مهمترین علت فکری توسعه نیافتگی  ايران است. در ادامه شبانکاره افزود از دوره عباس میرزا تا تاسیس مدرسه ی دارالفنون، سياستمداران و برخي از حاكمان متاخر قاجاري و حكومت رضاشاه به این نتیجه میرسند که باید نوسازی را انجام دهند و برای این کار مولفه هایی از لیبرالیسم غربی گرفته شده و تنها در راستای نوسازی استفاده شد ونه بسط و گشترش مفاهيم ليبراليستي.
 در پاسخ اسماعيل حسام مقدم گفت:«ممکن است ریشه های انقلاب مشروطیت مارکسیستی باشد، ولی میوه های آن ايده هاي لیبرالیستي شد» وي افزود:«برای مثال اگر ما کلمه آزادی را استفاده میکنیم ممکن است، ریشه ی مارکسیستی داشته باشد نه لیبرالیستي»

پاپری در ادامه گفت:عباس میرزا، متوجه شد که باید اصلاحات و نوسازی هایی انجام گیرد، و در این راستا دانشجویانی به اروپا برای آموختن علوم فنی اعزام نمود.  نفر دوم امیرکبیر بود که کار های بسیار گسترده ای در زمينه ي نوسازي انجام داد و از جمله مخالفان او انگلیس و دربار بوده که موجب سرکوب می شوند. بعد از عهد نامه ی پاریس و از دست دادن افغانستان این بار مجموعه ی دربار و در راس آن ناصرالدین شاه خواهان اصلاحات بود و آخرین نفر میرزا حسین خان سپهسالارصدر اعظم ناصرالدین شاه بود که ناصرالدین شاه از وي حمایت داشت، اما او نیز با مخالفت های عمده دربار و شاهزادگان به اجبار برکنار شد. سقوط سپهسالار نقطه پایان تلاش ها ی اصلاح طلبانه بود . پاپری با بیان این جمله از «موسا غني نژاد» که ما به علل پیدایش تجدد در غرب و اینکه تجدد تحت چه شرایطی و بدنبال چه تحولی وجود آمده، توجه نمی کنیم گفت: در واقع به میوه های تجدد توجه کرده اند و نه به ریشه های آن. در ادامه حسام مقدم گفت: اگر ما ابزارهای مدرنیته را گرفته ایم، ولی نتوانستیم روح آن را درک کنیم و ما تنها به طور فرمی (ظاهري) مدرنیست شدیم.

در ادامه مجيد عوض فرد- فعال فرهنگي و هنري- گفت:«ورود سخت افزاری مدرنیته به ایران خیلی کمک میکند و نیازی نیست که از نتیجه ای که غرب از آن استفاده کرده به همان شكل نيز در ايران اتفاق بيفتد ياهمان مسیر و خطی که غرب رفته، در ایران نیز به همان شکل ادامه يابد.
در ادامه حضار، کشور هایی مانند برزیل، ژاپن،کره جنوبي و...را مثال زدند که بدون اینکه همان مسیر چهار دوره ای اروپا و يا سپري كردن آن همه زماني كه اروپا آن را از سر گذراند طی کنند، توانستند به مدرنیته برسند.

 در ادامه پاپری یادداشت هایی ازمیرزا ملکم خان را خواند که اصول تمدن غرب را میتوان براحتی به اسیا منتقل کرد، بشرط آنکه مردم مشرق این اصول را برگرفته از مذهب و فرهنگ خود بدانند نه برگرفته از اصول مسیحی و فرهنگ اروپا. پاپري گفت:«او سعی دارد اندیشه های تجدد طلبانه را رنگ و لعاب اسلامی بدهد»حسام مقدم در پاسخ گفت: ما در روانمان این استعاره و نمادها را داریم و تمام آن ها با يك سنت فكري شکل می گیرند. مثلن اگر پدرکشی ادیب را در غرب داریم، در شرق پسر کشی رستم را داریم؛ اگر ملکم خان این حرف را میزند چه بسا در آن زمان دین قدرت بسیار داشته است.

در ادامه پاپری این سوال را طرح کرد که دموکراسی اجتماعی چه تعریفی دارد؟
که حسام مقدم گفت :دموکراسی اجتماعی به این معنی است که اصناف و احزاب نیروهای اجتماعی هنگامی فعال باشند و نیرو داشته باشند و بتوانند چیزی را تغییر دهند. امين دانشگر افزود: در مورد دموکراسی اجتماعی، جامعه باید ظرفیتش را داشته باشد. یکی از حضار نيز گفت: برای مدرن شدن جامعه، حکومتی که وجود دارد موثر است یا افراد روشن فکري كه در آن جامعه فعاليت دارند؟ که در پاسخ گفته شد که:«هر دو باید با هم در تعامل باشند»

در ادامه پاپری با خواندن این جمله از میرسپاسی که:«روشن فکران برای اینکه با توده ارتباط برقرار کنند باید خود را تقلیل دهند. پس نهاد های مدنی  وظیفه دارند که این مطالبات روشن فکران را، به مردم انتقال دهند.  پاپري نيز گفت: روشن فکران نمی توانند با توده ارتباط برقرار کنند. عوض فرد در پاسخ گفت: کدام یک از نهاد ها، باید این کار را انجام دهند، در حالی که نهادهاي مدني در ايران ريشه يي  نبوده اند. یکی از حضار نيز افزود: اما هرموقع حكومت اجازه داده است، این نهاد ها فعالیت کنند نتایج بسیار خوبی داده که در این موقع نهاد سنت احساس خطر کرده وبا برخورد شدید نهاد های اجتماعی  و مدني را سرکوب می کند. احمد حسام مقدم افزود : سنت و روشن فکری دو جناح متقابل هستند و بدلیل اینکه روشن فکران نتونستند مردم را جذب خود و مطالبات مدني را در مردم نهادينه كنند، حذف شدند.  عبدالله قائدی،مدرس زبان انگليسي، افزود: عدم ارتباط روشنفکران با قدرت موجب عدم تداوم گفتمان روشنفكري در ايران شده، ولی سنت توانسته همیشه با قدرت در ارتباط باشد.

در ادامه احمد حسام مقدم این سوال را طرح کرد که چرا روشن فکری و روشن فکران همیشه خود را از قدرت دور می داشته و به این موضوع افتخار می کردند. شبانکاره پاسخ داد: ما دونوع جریان روشن فکری داریم،یک نوع آن هایی که ارتباط با قدرت دارند و معتقدند كه ميتوان مطالبات مدني خود را از قدرت مطالبه و اصلاحات از بالا به پايين را در حكومت ايجاد كرد مانند، محمدعلي فروغي، علي اضغر حكمت، احسان نراقی و... دیگری آنهایی که از قدرت و حکومت دور هستند. افرادي مانند احمد شاملو،احمد كسروي،مصطفا رحيمي و ... كه اعتقاد دارند یکی از مولفه های روشنفکری، دور بودن از قدرت است و باید از جامعه مدنی نیروهایشان را جذب کنند. مهديه اميري، روزنامه نگار افزود:اگر بخواهد حکومت از روشنفکران استفاده کند احساس خطر میکند. در ادامه پاپری تعریف محمدعلي همايون کاتوزیان را از جامعه کوتاه مدت بیان كرد، که میگوید: انباشت دراز مدت علم و دانش و سرمایه و فرهنگ مشکل است، در نتیجه یا در جا میزند یا در اثر نوسانات گاهگاهی از نوع شروع می کند و او  این را بیان میکند که در جامعه هرج و مرج وجود دارد. در پاسخ اسماعيل حسام مقدم گفت: کاتوزیان نگاه چپ به تاریخ ایران دارد و این اتفاق در دوره معاصر اتفاق می افتد و با آمدن پادشاه جدید آثار پادشاه قدیم محو میشود، در حالی که قبل از این چنین نبوده است.

 در پایان جلسه اسماعيل حسام مقدم با جمع بندي موراردي كه در جلسه مطرح شد، با طرح چهار سوال، موضوع ناتمام جلسه را با بررسي موردي، به جلسات دیگر موکول كرد.

1-    زبان و جامعه شناسی ،معرفت و دانش چقدر میتواند به روشن فکری و روشن فکران و جامعه کمک کند؟ 2-نقش گفتمان نقد ادبي و رويكرد جامعه شناختي ادبيات در بسط مدرنيسم چيست؟ 3- چرا ارتباط ارگانیک بین روشن فکران و قدرت شکل نمی گیرد و همواره این سنت است که همیشه با مردم ارتباط دارد؟ 4- اینکه چگونه در جامعه ايراني، مي تواند حوزه ي عمومي با روشن فکران ارتباط خود را بیشتر کنند؟ 

جلسه ي بعدي كه به نهمين عضرانه ي فرهنگي هامون مي رسد، اختصاص به بررسي «آثار ايران درودي»، نقاش مدرنيست ايراني دارد، توسط «نغمه ي بلالي»-  دانشجوي كارشناسي زبان و ادبيات فارسي و فعال فرهنگي ارايه خواهد شد.
محل برگزاری نشست بعدی متعاقبن اعلام خواهد شد.

-        در هشتيمن نشست عصرانه ي هامون حضور نوجوانان 18ساله حضور چشم گيري داشت و از علاقمندي آنها به مباحث نظري حكايت مي كرد.«امين دانشگر» از همين نوجوانان، كه از شركت كنندگان عصرانه هاي هامون مي باشد، به دليل احراز رتبه ي 46 در رشته ي رياضي و فيزيك از سوي انجمن هامون ايران و اعضاي نشست مورد تقدير قرار گرفت و اعضا اين موفقيت را به ايشان تبريك گفتند.