احمد خواجه حسنی

جوامع انسانی متکثر از عقاید، باورهای ذهنی،  نگرش ها و سطح فکرهای مختلف است و در چنین تشکیلاتی اصل بدیهی و پذیرفته شده است که اگر فردی مسئولیتی را عهده دار شد، از جانب بخشی از افراد همان جامعه به جهت خروج از وضعیت موجود نیل به وضعیت مطلوب مورد کنش گری، پرسش و انتقاد قرار خواهند گرفت از این رو پرسش گری بالاترین نوع اخلاق و انتقاد سازنده را می توان به عنوان یک فریضه بر شمرد.

نقد و انتقاد فعالین مدنی و رسانه ای از عملكرد دولتمردان، مديران و هر نهاد و دستگاهی اصالتاً پذيرفته شده و در قانون به رسمیت شناخته شده است.
فعال مدنی را می توان نماینده غیر رسمی مردم و افکار عمومی قلمداد کرد.
فعال مدنی نقش آگاهی دهنده را در جامعه ایفا می کند افسوس که این آگاهی بخشی به جامعه در مواردی خوشایند ساختار قدرت نبوده و بعضاً دغدغه مندی و درد دلهای معدودی از ناقدین را به دردسرهایی گاه بزرگ برای ایشان بدل می کنند و از این حیث سیگنال هایی هشدار آمیز به سایر افراد داده و با ایجاد فضای رعب و دلهره برآنند تا آنها را از انتقاد بر حذر دارند غافل از اینکه،زمامدار، مدیر و در کلیّت دولتی مقتدر اگر  همگرا و همراهش جامعه مقتدری نباشد تبدیل به دولت خودکامه خواهد شد و جامعه نیز روی سعادت اجتماعی را نخواهد دید.
انتقادها غالباً برآیند دردمندی است و درد است ک آدمی را راهبر است، در هر کاری که هست ، تا او را درد آن کار در درون نخیزد ، او قصد آن کار نکند به همین خاطر است که شاعر می فرمایند هر که درکش بیش، دردش بیشتر ...
اکنون مهم‌ترین نقدها بر جهان ذهنی و وضعیت عینی جامعه را همین منتقدان دردمند و دلسوز نظام دارند.

از سوی دیگر پذیرش انتقاد و نصیحت صائب، خصلتی انسانی و اسلامی است که در آموزه ها و معارف دینی ما مورد تأکید قرار گرفته است تا جایی که امیرالمؤمنین (ع) به مالک اشتر توصیه دارند؛ بهترین انسان‌ها نزد تو در اصل افراد منتقد با نقد سازنده و بهترین و برگزیده‌ترین مشاوران و کارگزاران تو افرادی هستند که حقیقت‌ها را هر چند تلخ برایت باز گویند.[۱]

رهبر معظم انقلاب نیز در این باره صراحتاً اظهار داشته اند که؛ مسوولان از انتقاد نه بترسند، نه خشمگین و ناامید شوند.

در فضای زیستمانی جامعه ی امروزی ما امّا نقد گریزی بسیاری از زمامداران محرز و مبرهن است و در این وادی کنش گر و منتقد در کسر قابل توجهی از موارد متحمل هزینه هایی شده که از تنزل آستانه تحمل برخی مدیران و زمامداران حکایت دارد.
حال محل سؤال است که با توجه به احادیث،آیات و روایات مربوط به نقد پذیری، مدیران و کارگزاران نقد گریز در جامعه اسلامی از کدام مسلک، آئین و شریعت  پیروی می کنند که انتقاد سازنده را بر نمی تابند ؟

مع الأسف عکس این قضیه نیز تا حدودی صادق است بدین معنا که همان مدیران، متاع مجیز گویی ، ارادت ورزی و تملق و چاپلوسی را ارج می نهند و به سر حد جنون پاس می دارند تا این حال و روز امروز ما باشد.
به همین خاطر ضرورت ارتقای ظرفیت انتقاد پذیری در مسئولان در این مقطع حساس کنونی شایسته و بایسته می نماید ، امید آنکه مدیر موفق در تراز جامعه اسلامی فرهنگ نقد و انتقاد پذیری را ارج نهاده، محترم شمرده و با عقلانیت  و پلورالیسم فکری زمینه ظهور رویش ها و زایش های فکری را فراهم آورند.

(آورده اند که اگر آدمی مطیع عقل نباشد مزاج خر خواهد گرفت و‌تنها در اندیشه علف خواهد بود!)

پ ن؛
۱_ نامه ۵۳ مولا علی(ع) خطاب به مالک اشتر