تاملاتی بر ضرورت پویایی جامعه مدنی پس از 24خرداد92

24 خرداد 1392 ؛ تدبیر تحول خواهان و امیدواری ایرانیان رخدادی را رقم زد تا فضای زیست مردمان را همراه با اعتماد و روشن بینی نسبت به آینده کند. امیدی که می تواند روحیه و اعتماد ملی ایرانیان  را برای حل مسائل فراگیر کشور به سطحی گسترنده در آحاد ملت تبدیل کند. آنچه که می تواند ضامن و پشتوانه تداوم این فضای امید و اعتماد فرهنگی- اجتماعی باشد همانا رشد و بلوغ نهادهای مدنی در عرصه عمومی کشور می باشد. نهادهای مدنی ای که به پشتوانه شکل بخشیدن به خواست های جمهور ملت و کانالیزه  کردن راه های وصول بدان ها، می تواند این فضای سرشار از هوای تازه را بازآفرینی کند. بنابراین باید برای نهادینه کردن این فضای امید و اعتماد فرهنگی؛ عرصه عمومی و جامه مدنی را برای بلندمدت ساختار بخشید و شهروندان را برای حضور در این ساختار پویا و زنده اجتماعی اماده و مهیا ساخت و مسئولیت های اشان را به آنها یادآوری نمود. که در غیر اینصورت با فضایی مواجه خواهیم شد که امید و اعتمادش الکن ، گنگ، ناقص وموقت خواهد بود.

آنچه که این یادداشت در پی تلنگر و هشدار دادن به آن می باشد، این هست که اگر تحول خواهان وضع موجود با روشن نگری بسیار عمیقی که داشتند، باعث پیروزی تفکر اعتدال و اصلاح شدند، آنگاه نباید 24 خرداد را پایان راه باهم بودن و گفت وگو دریابند بلکه باید آن را شروع و آغازی بر  "درک حضور دیگری" و "تمرین مدارا" در عرصه عمومی بیابند، هوای تازه ای بیابند که سرمایه ملی نحیف شده را جان تازه ای ببخشد و روحیه تکثر و چندساحتی بودن را در زیست روزمره ایرانیان بازتولید نماید. نیروی عظیمی که از ائتلاف فرهنگی نیروهای تحول خواه در این روز آزاد شد می تواند به نقشه راه و استراتژی محلی و بومی تری تبدیل شود که در شهرستان هایی چون دشتستان و شهرهای قبیله و طایفه گرایی چون برازجان تکرار شود و مدار توسعه نیافتگی فرهنگی این فضا را بشکند و فضایی را خلق کند تا امکان تجربه شهروندی را به وجود آورد.

علاوه بر گفت وگو و ائتلاف نیروهای فرهنگی – اجتماعی، این هوای تازه باید اصناف، اتحادیه های کارگری، معلمان، روزنامه نگاران، هنرمندان، دانشجویان و دیگر صنفهای اجتماعی را اخلاق مند نماید، اخلاق مدنی ای که علاوه بر مشخص بودن حقوق و مطالبات مشخص اجتماعی – اقتصادی، ضرورت رعایت کردن مسئولیت های فرهنگی آنان را نیز به همراه داشته باشد. اخلاقی که در سالهای  بی رویا و خاموش، دچار  عوامفریبی و پوپولیسم شد و سرمایه فرهنگی یک ملت را  چوب حراج زد.

"ان جی او" ها و سازمانهای مردم نهاد جوانان، زنان، سالمندان، معلولان، بیماران خاص و... باید نیروهای فعال اجتماعی خود را به صحنه اجتماع فرابخوانند و بی توجهی سالهای اخیر را به حقوق نادیده گرفته شده خویش را فریاد بزنند و خود را برای احقاق حقوق خویش بازسازی و مهیا بکنند. آنچه که در شهرستانهای کوچک و محرومی چون اینجا شاید اساسن موجودیت خارجی حتا نداشته باشد اما باید سختی و رنج آفریدن این نهادهای مدنی را برخود هموار نمود و دولت را به پشتیبانی خود فراخواند.

انصاف فرهنگی و اجتماعی را در قبال اقلیتهای قومیتی/ مذهبی، مهاجرین (مانند افغان ها و جنگ زده ها)، حاشیه نشینان شهری و دیگر گروه های خاموش اجتماعی رعایت نمود و این مسئولیت مدنی سنگین را با آموزش و تمرین مدارا و ایجاد گفت وگوی فرهنگی به نتیجه رساند. آنچه که فضا و ذهنیت شهر و شهروندان یک جمهور را می تواند آشفته و پریشان نماید همین تبعیض ها و بی انصافی هایی بوده که در سیاستگذاری ها و برنامه ریزی های  فرهنگی نسبت به اقلیت ها و حاشیه نشینان آوار شده است و تنها امید رهایی از این تبعیض تراژیک می تواند در گستراندن نهادهای مدنی حامی اقلیتها و گروه های خاموش باشد که در این هوای تازه باید جوانه های خویش را بپروراند.

آنچه که در تاملات فوق آمد شاید بخش کوچکی از آغاز مسئولیت سنگین نهادهای مدنی پس از 24 خرداد باشد که صرفن جهت یادآوری و متذکر شدن ارائه شده تا هوای تازه ای که در کشور وزیدن گرفته را تداوم بخشد و امکان بازتولید این احساس امید و سرمایه اجتماعی را در سبک زندگی روزمره مردم بیافریند و ضرورت درک تداوم این نهادها در درازمدت را  در اذهان شهروندان بپروراند.

 اسماعیل حسام مقدم؛ نویسنده و مدرس دانشگاه

یادداشتها:

عنوان مقاله؛ نام یکی از مجموعه اشعار احمدشاملو می باشد.