امروز: پنجشنبه 30 دي 1400
    طراحی سایت
تاريخ انتشار: 25 آبان 1400 - 08:30
اختصاصی اتحاد خبر/ سرویس ادبیات حماسی

اتحادخبر-یعقوب فولادی تنگستانی: «ایرانشهر» (در فارسیِ میانه Ērānšahr)، به معنای سرزمینِ ایرانیان، محدودهٔ جغرافیاییِ شاهنشاهیِ ساسانی و نامِ کشورِ ایران در آن دوران است. مرزهای ایرانشهر از رودِ آموی (جیحون) است تا فرات که در واقع دیدِ صحیحِ ایرانی همین است؛ در آن دوره دنیای ایرانی از آمودریا (جیحون) تا فرات می‌باشد و کسانی که در آنجا هستند...

ایرانشــــهر

یعقوب فولادی تنگستانی:

«ایرانشهر» (در فارسیِ میانه Ērānšahr)، به معنای سرزمینِ ایرانیان، محدودهٔ جغرافیاییِ شاهنشاهیِ ساسانی و نامِ کشورِ ایران در آن دوران است. مرزهای ایرانشهر از رودِ آموی (جیحون) است تا فرات که در واقع دیدِ صحیحِ ایرانی همین است؛ در آن دوره دنیای ایرانی از آمودریا (جیحون) تا فرات می‌باشد و کسانی که در آنجا هستند دارای یکسری ابعادِ فرهنگی‌اند.


واژۀ ایران در پارسیِ باستان به صورتِ Ariya و در اوستایی Airya به معنیِ نژاده، شریف و اصیل است که در اوستا و سنگ‌نبشته‌های هخامنشی به مردمِ سرزمینِ ایران گفته شده است. در اوستا «اَیرْیَنَ» (Airyana) به معنیِ سرزمینِ اَیرْیَه‌ها (آریایی‌ها) نامی است که آریایی‌ها (نیاکانِ ایرانیانِ کنونی) پس از کوچ به سرزمینِ فعلی بدان داده‌اند. واژهٔ اوستاییِ Airya در زبانِ پارتی Aryan و در پهلویِ ساسانی Ērān شده است. «شهر» (فارسیِ میانه: Šahr) به معنیِ قلمرو، ناحیه، بخش، فرمانروایی، پادشاهی و کشور؛ در دورهٔ ساسانیان بیشتر در معنیِ کشور به کار می‌رفته است به طوری که هم در متونِ پهلوی و هم دورهٔ اسلامی این واژه در معنای کشور آمده است. در داستانِ حماسیِ یادگارِ زریران می‌بینیم: «اُ پس جاماسپِ پیشینیان سردار زود اندرون اندر شود اُ به گشتاسپ‌شاه گوید که: از ارجاسپ خیونان‌خدای دو فرسته (فرستاده) آمد که اندر همهٔ شهر (= کشور) خیونان از ایشان هژیرتر نیست» (یادگارِ زریران، 1387: 46).


«ایرانشهر» نخستین‌بار در سنگ‌نبشتهٔ شاهپورِ اولِ ساسانی در «کعبهٔ زرتشت» به کار رفته است که با توجه به این سنگ‌نبشته به مفهومِ ایرانشهر و پهنۀ آن پی می‌بریم. سنگ‌نبشتۀ شاهپورِ اول استان‌های گوناگونِ شاهنشاهیِ ساسانی را این‌گونه نشان می‌دهد: «...من (شاپور، شاهنشاهِ ایران و انیران)... خداوندگارِ ایرانشهرم و این شهرها را دارم: پارس، پارت، خوزستان، میشان، آسورستان، اربایستان، آتورپاتکان، ارمنستان، ویروزان، سگان، آلان، بلاسگان، تا به کوه‌های قفقاز و دروازه‌های آلبانیا، و همۀ کوهِ پدیشخوارگر، ماد، گرگان، مرو، هرات و همۀ ابرشهر، کرمان، سیستان، توران، مَکران، پردنه، هند، کوشان‌شهر تا به پیشاور و تا به کشگر، سُغد و به کوه‌های تاشکند، و در آن سوی دریای عمان» (دریایی، 1388: 15). این نام در دورهٔ ساسانی به طورِ رسمی و فراگیر به کشورِ ایران اطلاق می‌شود و در سنگ‌نبشته‌ها، متونِ دینی، جغرافیایی، تاریخی و... به معنای کشورِ ایران و سرزمینِ ایرانیان به کار رفته است. برای نمونه:
در بُندَهِش آمده است: «از آمدنِ تاژیکان به ایرانشهر و رواج بخشیدنِ ایشان دُشدینی و دُشخواهی را، از کیان نیکودینی و از دین‌بُرداران آزرم و فرابرده و گریزان شد و شود» (بُندَهِش، دیباچه: بند 2)؛ یا معراج‌نامهٔ ارداویراف‌نامه: «اهریمنِ گجسته اسکندرِ یونانیِ مصرنشین را گمراه کرد که با ستمگران و نبرد و بیماری به ایرانشهر آمد» (ارداویراف‌نامه، فصلِ یک: بند 3) و در متنِ تاریخیِ کارنامهٔ اردشیرِ بابکان می‌بینیم: «بکارنامهٔ اردشیرِ پاپکان ایدون نوشته بود که: پس از مرگ الاسکندر ارومی ایرانشهر را دو صد و چهل کدخدای بود» (کارنامهٔ اردشیرِ بابکان، 2537: 166).

پس از سقوطِ ساسانیان فرهنگِ «ایرانی بودن» و «ایرانشهر» باقی می‌ماند و ادامه می‌یابد. با توجه به کتابِ تاریخِ سیستان مشخص است که «ایرانشهر» را برای ایرانِ پس از اسلام نیز به کار می‌برده‌اند: «تا محمّد واصل یقین شود که من از بهرِ دوستی جُستن و موافقتِ او کردم، تا دل با من یکی کند که او بزرگ‌ترین کسی است به ایران‌شهر و خراسان...» (تاریخِ سیستان، 1392: 228). در شاهنامه نامِ کشورِ ایران به صورتِ ایران و ایران‌زمین آمده و به این دلیل که ایرانشهر در وزنِ متقارب نمی‌گنجد، برای هماهنگ شدنِ آن با وزنِ شاهنامه، فردوسی آن را به شکلِ «شهرِ ایران» آورده است:


چو کاووس در شهـرِ ایران رسید
زِ گردِ  سپه شد هوا ناپدید
برآمدهمی تا به خورشید جوش
زن و مرد شد پیشِ او با خروش
همه شهرِ ایـران بیاراستند
مَی و رود و رامشگران خواستند
جهان سربسر نو شد از شاهِ نو
از ایران برآمد یَکی ماهِ نو
(فردوسی، 1396، جلد اول: 233)

سرچشمه‌ها


- ارداویراف‌نامه. (1394). حرف‌نویسی، آوانویسی: فیلیپ ژینیو، ترجمه و تحقیق: ژاله آموزگار، تهران: معین.
- بُندَهِش. (1395). گردآورنده: فَرْنْبَغ دادَگی، گزارنده: مهرداد بهار، چاپ پنجم، تهران: توس.
- تاریخِ سیستان. (1392). به تصحیحِ محمّدتقی بهار (ملک‌الشعراء)، چاپ سوم، تهران: معین.
- خالقی مطلق، جلال. (1381). سخن‌های دیرینه، به کوششِ علی دهباشی، تهران: افکار، صص 192-185.
- دریایی، تورج. (1388). شهرستان‌های ایرانشهر، آوانویسی، ترجمهٔ فارسی و یادداشت‌ها: تورج دریایی، ترجمة شهرام جلیلیان، چاپ اول، تهران: توس.
- دوستخواه، جليل (1391). یادداشت‌های اوستا، ج 2، چاپ شانزدهم، تهران: مروارید، ص 937.
-فردوسی، ابوالقاسم. (1369). شاهنامه، پیرایشِ جلال خالقی مطلق، جلدِ اول، تهران: سخن.
- کارنامهٔ اردشير پاپکان، (2537)، ترجمة صادق هدايت، تهران: سازمانِ انتشاراتِ جاويدان.
- یادگارِ زریران. (1387). متنِ پهلوی با ترجمهٔ فارسی و آوانویسی از یحیی ماهیار نوابی، تهران: اساطیر.



کانال تلگرام اتحادخبر


نظرات کاربران
1400/08/26 - 19:42
0
2
پیروز بادفرّ ِ دین به مزد یسنان!و آرزوی ِ شادی ورامش برای پژوهشگر گران ارج! ارداویراز نامه را دریابید؛تا دُر یابید! پی نویس:سرشک گوشه گیران را چودَر یابند ؛ دُر یابند//رخ مهر از سحر خیزان،نگردانند اگر دانند!(حافظ)
1400/08/25 - 18:50
0
2
دستمریزاد
ارسال نظر

نام:

ايميل:

وب سايت:

نظر شما:

تازه ترین خبرها

  • دهه‌ی هفتاد: برازجونی که دیگه قُم نشد!
  • ماجرای بمباران روستای خونِ دشتستان و کشتن خلبان هواپیما
  • سرپرست فرمانداری دشتستان: باشگاه هندبال ستارگان دشتستان حمایت خواهد شد
  • احمد ایزدپناه
  • حسن شریفی معاون توسعه مدیریت و منابع (اداری ، مالی) شهرداری شد / تصاویر
  • رویداد بزرگ قرآنی با حضور قاریان بین‌المللی در دالکی برگزار شد/تصاویر
  • خارج کردن تومور بزرگ بیضه از لگن بیمار 35 ساله در بیمارستان شهید صادق گنجی برازجان
  • تقسیم بندی استان در سایه تضاد منافع
  • سه دستگاه خودرو جدید به ناوگان ماشین‌آلات شهرداری برازجان اضافه شد
  • صنعت پتروشیمی در دوران تحریم خدمات بسیاری به اقتصاد و توسعه کشور انجام داد
  • نماینده دشتستان به همراه رئیس جمهور عازم روسیه شد
  • صعود باشگاه کوهنوردی سهند برازجان به کوه وغارنمکی جاشک بزرگترین کوه نمک خاورمیانه/ تصاویر
  • مدیران بخش با روحیه جهادی به مردم خدمت رسانی کنند
  • بانوان ایران در مسابقات فوتبال قهرمانی آسیا
  • تکریم مادر اولین شهید مدافع حرم استان بمناسبت روز مادر شهدا
  • آغاز مراسم تودیع و معارفه فرماندار دشتستان/ تصاویر اختصاصی
  • سرپرست جدید فرمانداری دشتستان کیست و چه سوابقی دارد؟
  • داوری را به عنوان عشق انتخاب کردم/ استان بوشهر بی تحرک ترین مردم ایران/ نگاه مسئولین به ورزش های همگانی ویژه باشد
  • مهران مدیری به جمع باشگاه مشتریان بانک مهر ایران پیوست
  • تنگسیرنژاد: نوروزی نگاه مثبت و حمایتی به فرهنگ و هنر داشت/ انتظار از فرماندار جدید اجرای قانون به دور از نگاه های سلیقه ای و جناحی است
  • پیام خداحافظی و سپاسگزاری فرماندار سابق دشتستان
  • آقای امام جمعه من متاسفم
  • آیین تکریم و معارفه بخشداران سعدآباد، شبانکاره و آبپخش برگزار شد/تصاویر
  • تجهیز ناوگان موتوری شهرداری به دستگاه پرس زباله/دومین دستگاه پرس زباله نیز در آینده ای نزدیک به ناوگان موتوری اضافه خواهد شد
  • انتصاب ۳ بخشدار و یک معاون فرماندار در دشتستان
  • شب های مافیای هنرمندان دشتستانی بزودی منتشر خواهد شد /تصاویر
  • دهه‌ی هفتاد: برازجونی که دیگه قُم نشد!
  • تاج گذاری قله رفیع لرده
  • برگزاری با شکوه مسابقات کراسفیت آقایان و بانوان شهرستان دشتستان / تصاویر
  • زایش مهر در زمستان «جشن چله»
  • .: محمدرضاامیری حدود 20 ساعت قبل گفت: اصلا لباس پوشیدن ونشستن ...
  • .: مایکل جکسون حدود 23 ساعت قبل گفت: یعنی درصد باقیمانده نگرانن ...
  • .: بروس لیپتون حدود 23 ساعت قبل گفت: پس بریم اسپانیا که ...
  • .: همشهری حدود 24 ساعت قبل گفت: اینا خو اکثرشون ماسک ...
  • .: روشن جعفری 1 روز قبل گفت: بسیار بسیار بسیارعالی تشکر ...
  • .: همشهری 1 روز قبل گفت: درود، و عالی جناب ...
  • .: احمد حدود 3 روز قبل گفت: دیگه تا چه اندازه ...
  • .: محمود طاهری حدود 3 روز قبل گفت: چند مقاله مطلب داستان ...
  • .: وحید حدود 3 روز قبل گفت: عالی بود و آفرین ...
  • .: غزال حدود 3 روز قبل گفت: عالی بود واقعا دوچرخه ...